Even op Snap Map kijken waar je vrienden zijn. Via een locatie-app controleren of iemand al onderweg is. Of het wachtwoord van een socialmedia-account delen met iemand die je volledig vertrouwt. Voor jongeren lopen online contact en offline relaties steeds meer in elkaar over. Daardoor worden ook locatie, bereikbaarheid en toegang tot accounts onderdeel van vriendschappen en relaties.
Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn. Locatie delen kan handig zijn en zelfs een gevoel van veiligheid geven. Toch kan dezelfde technologie ook leiden tot digitale controle. Want wat gebeurt er wanneer iemand verwacht dat je locatie altijd zichtbaar is? Of wanneer het delen van een wachtwoord wordt gezien als bewijs dat je iemand echt vertrouwt?
Digitale controle speelt niet alleen binnen relaties
Bij digitale controle wordt al snel gedacht aan een jaloerse partner die wil weten waar iemand is of berichten controleert. Toch is het onderwerp breder. Ook binnen vriendengroepen zijn jongeren steeds vaker digitaal met elkaar verbonden.
Apps zoals Snapchat, Zoek mijn, Google Maps en Life360 maken het mogelijk om voortdurend te zien waar anderen zich bevinden. In onze eerdere blog over Life360 en locatie delen beschreven we al hoe locatie delen binnen vriendengroepen praktisch kan zijn. Vrienden zien wie al onderweg is, kunnen elkaar tijdens een festival terugvinden of controleren of iemand na het uitgaan veilig is thuisgekomen.
Juist omdat dit zo gemakkelijk gaat, kan het delen van een locatie langzaam vanzelfsprekend worden. De vraag verandert dan ongemerkt van: wil ik mijn locatie delen? naar: waarom zou ik mijn locatie niet delen?
Locatie delen kan prettig zijn én sociale druk geven
Voor veel jongeren is locatie delen vooral handig. Het past bij een sociale wereld waarin vrienden gedurende de hele dag via berichten, foto’s en video’s met elkaar in contact staan. Digitale technologie maakt die nabijheid nog groter.
Tegelijkertijd ontstaat daarmee de mogelijkheid om veel meer van elkaar te weten. Je hoeft niet meer te vragen waar een vriend is als je dat direct op een kaart kunt bekijken. Ook zie je soms hoelang iemand ergens is of wanneer diegene weer vertrekt.
Dat kan nieuwe vragen oproepen. Waarom was je daar? Waarom stond je locatie ineens uit? Waarom zei je dat je thuis was terwijl de kaart iets anders liet zien? Op dat moment gaat een functie die bedoeld is om informatie te delen ook een rol spelen in hoe vrienden of geliefden elkaar controleren.
Dat betekent niet dat iedere keer kijken waar iemand is direct digitale controle is. De context is belangrijk. Vooral de vrijheid om niet mee te doen maakt verschil. Kun je je locatie zonder problemen uitzetten, of moet je daarna uitleggen waarom?
Ook wachtwoorden kunnen onderdeel worden van vertrouwen
Een vergelijkbare dynamiek ontstaat rondom wachtwoorden. Binnen een hechte vriendschap of relatie kan toegang tot een account voelen als een bewijs van vertrouwen. Wie niets te verbergen heeft, zou zijn wachtwoord toch gewoon kunnen delen?
Die gedachte klinkt misschien logisch, maar maakt privacy afhankelijk van de goedkeuring van een ander. Bovendien geeft een wachtwoord veel meer toegang dan jongeren zich soms realiseren. Iemand kan privégesprekken lezen, foto’s bekijken, instellingen aanpassen of zelf berichten versturen.
Onderzoek naar het online liefdesleven van Vlaamse jongeren laat zien dat dit onderwerp daadwerkelijk speelt. In het Apenstaartjarenonderzoek van 2024 gaf 7 procent van de jongeren met een relatie aan het belangrijk te vinden om de wachtwoorden van de accounts van hun partner te weten.
Een wachtwoord delen is daarom niet hetzelfde als vertrouwen tonen. Juist binnen een goede vriendschap of relatie moet ruimte bestaan om bepaalde zaken privé te houden.
Van verbondenheid naar digitale controle
Online contact heeft tegelijkertijd ook duidelijke positieve kanten. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat 32 procent van de jongeren met een relatie zich door internet meer verbonden voelt met hun partner. Digitale communicatie maakt het mogelijk om gedurende de dag contact te houden en ervaringen vrijwel direct met elkaar te delen.
Maar precies die voortdurende bereikbaarheid maakt controle ook eenvoudiger. Volgens het Apenstaartjarenonderzoek had één op de vier ondervraagde jongeren met een relatie in de twee maanden voor het onderzoek minstens één keer zonder toestemming de gps-locatie van de partner bekeken. Ongeveer evenveel jongeren gaven aan zelf door hun partner te zijn gecontroleerd.
Het onderzoek gaat specifiek over romantische relaties. Toch is de onderliggende vraag ook relevant voor vriendschappen: wanneer verandert belangstelling in de verwachting dat je altijd mag weten waar iemand is, met wie iemand praat of waarom diegene niet reageert?
Privacy betekent niet dat je iets te verbergen hebt
Juist daar ontstaat een belangrijke misvatting. Privacy wordt soms tegenover vertrouwen gezet. Wie zijn locatie uitzet, een wachtwoord niet deelt of niet direct reageert, zou iets te verbergen hebben.
Maar privacy is iets anders dan geheimhouding. Jongeren kunnen een goede band met iemand hebben en tegelijkertijd behoefte hebben aan een eigen digitale ruimte. Een vriend hoeft niet ieder gesprek te kunnen lezen en een partner hoeft niet voortdurend te weten waar iemand zich bevindt.
Dat sluit aan bij een bredere ontwikkeling in de digitale leefwereld van jongeren. Jongeren communiceren veel via besloten groepen, privéaccounts en directe berichten. Daardoor vindt een groot deel van hun sociale leven plaats in kleinere digitale kringen. Ook daar blijven grenzen, toestemming en privacy belangrijk.
Wanneer wordt digitaal contact ongezond?
Digitale controle ontstaat meestal niet door één specifieke functie of app. Het gaat vooral om de manier waarop mensen ermee omgaan. Locatie delen omdat vrienden elkaar tijdens een avond uit willen kunnen vinden, is iets anders dan eisen dat iemand zijn locatie voortdurend aan laat staan.
Hetzelfde geldt voor toegang tot accounts. Het wordt problematischer wanneer iemand boos wordt als een locatie wordt uitgezet, verwacht dat een wachtwoord wordt gedeeld, zonder toestemming berichten leest of voortdurend uitleg verlangt over waar iemand is geweest.
Ook uitspraken als “als je mij vertrouwt, geef je toch gewoon je wachtwoord?” of “als je niets te verbergen hebt, waarom zet je je locatie dan uit?” kunnen druk veroorzaken. Daarmee wordt digitale toegang gekoppeld aan loyaliteit binnen een vriendschap of relatie.
Juist voor jongeren, voor wie vriendschappen en erbij horen een belangrijke rol spelen, kan het lastig zijn om daar tegenin te gaan.
Digitale grenzen zijn ook sociale grenzen
Online veiligheid gaat daarom niet alleen over sterke wachtwoorden, privacyinstellingen of tweestapsverificatie. Het gaat ook over sociale vaardigheden. Jongeren moeten kunnen herkennen wanneer iets prettig voelt, wanneer er druk ontstaat en wanneer zij een grens mogen aangeven.
Daarover praten hoeft niet meteen zwaar te worden. Een simpele vraag kan al veel losmaken: zou jij je locatie altijd met je beste vrienden delen? Mag iemand met wie je een relatie hebt je wachtwoord weten? En wat zou je doen als een vriend boos wordt omdat je locatie ineens uitstaat?
Binnen onze voorlichting over online vriendschappen besteden we aandacht aan vertrouwen, privacy en grenzen binnen digitaal contact. Ook bij onze voorlichting over privacy bespreken we welke persoonlijke gegevens jongeren delen en wie daar toegang toe heeft. Juist zulke concrete situaties maken een abstract begrip als privacy herkenbaar.
Vertrouwen hoeft geen volledige toegang te betekenen
Digitale technologie maakt het mogelijk om dichter bij elkaar te zijn dan ooit. Vrienden kunnen elkaar de hele dag spreken, zien waar anderen zijn en direct iets delen wat ze meemaken. Dat kan vriendschappen en relaties juist versterken.
Tegelijkertijd betekent verbondenheid niet dat iemand automatisch recht heeft op jouw locatie, wachtwoord of privégesprekken. De grens ligt vooral bij keuzevrijheid en toestemming. Kun je zelf bepalen wat je deelt, met wie en voor hoelang?
Door daar met jongeren over te praten, wordt digitale weerbaarheid meer dan alleen veilig omgaan met een telefoon. Het gaat ook over vertrouwen, respect en het recht om binnen een hechte vriendschap of relatie nog steeds eigen grenzen te hebben.