Opent in een nieuw tabblad

Roken en vapen onder mbo-studenten blijft populair, terwijl alcoholgebruik daalt

18 november
Drank en drugs, Laatste nieuws, Roken en vapen

Roken en vapen blijven populair onder mbo-studenten. Uit nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat één op de vijf mbo-studenten dagelijks een nicotineproduct gebruikt. Tegelijkertijd drinken jongeren minder alcohol dan enkele jaren geleden. Hoe komt het dat het gebruik van het ene middel hoog blijft, terwijl het andere juist minder wordt gebruikt?

De cijfers komen uit de Mbo-Middelenmonitor 2025, waarvan de resultaten op 17 november 2026 zijn gepubliceerd. Het onderzoek laat zien hoe het middelengebruik onder mbo-studenten zich ontwikkelt. Vooral het verschil tussen roken, vapen en alcoholgebruik valt op.

Eén op de vijf mbo-studenten gebruikt dagelijks nicotine

Volgens het Trimbos-instituut gebruikt 20,8 procent van de mbo-studenten dagelijks minstens één nicotineproduct. Dat kan een sigaret, vape of nicotinezakje zijn. Vooral traditionele sigaretten blijven veelgebruikt: bijna een derde van de studenten heeft in de afgelopen maand gerookt en 17,2 procent rookt dagelijks.

Ook vapen komt veel voor. Ruim 20 procent van de mbo-studenten heeft in de afgelopen maand een vape gebruikt en 6,4 procent doet dit dagelijks. Hoewel het gebruik niet verder stijgt, blijft het aantal jongeren dat vapet hoog.

Opvallend is dat roken en vapen regelmatig samengaan. Van de studenten die dagelijks vapen, rookt 53,8 procent ook dagelijks sigaretten. Vapes vervangen traditionele sigaretten dus lang niet altijd, maar worden vaak naast elkaar gebruikt.

Waarom roken en vapen mbo-studenten vaker?

Uit het onderzoek blijkt dat 16- en 17-jarige mbo-studenten vaker roken en vapen dan leeftijdsgenoten op het voortgezet onderwijs. Bij 17-jarigen rookt bijvoorbeeld 18,8 procent van de mbo-studenten dagelijks, tegenover 3,3 procent van de leerlingen op het voortgezet onderwijs.

Een mogelijke verklaring ligt bij de manier waarop jongeren gezondheidsrisico’s inschatten. Mbo-studenten beoordelen de risico’s van roken gemiddeld lager dan leeftijdsgenoten op het voortgezet onderwijs. Ook de sociale omgeving kan invloed hebben op het gebruik. Wanneer vrienden of klasgenoten roken of vapen, kan het gebruik normaler lijken.

Daarnaast bevinden veel mbo-studenten zich in een levensfase waarin ze zelfstandiger worden. Ze krijgen meer vrijheid en maken steeds vaker hun eigen keuzes. Juist daarom is het belangrijk dat jongeren weten welke risico’s nicotine met zich meebrengt en hoe snel afhankelijkheid kan ontstaan.

Alcoholgebruik onder mbo-studenten neemt juist af

Waar het nicotinegebruik hoog blijft, is bij alcohol een andere ontwikkeling zichtbaar. Ruim de helft van de mbo-studenten heeft in de afgelopen maand alcohol gedronken. Sinds 2021 is hierin een dalende trend te zien, die aansluit bij de landelijke ontwikkeling onder jongeren.

Dat betekent niet automatisch dat jongeren alcohol helemaal links laten liggen. Een aanzienlijk deel drinkt nog steeds en ook overmatig alcoholgebruik blijft een aandachtspunt. Wel laten de cijfers zien dat alcoholgebruik onder mbo-studenten minder voorkomt dan enkele jaren geleden.

Waarom jongeren minder drinken, is niet met één verklaring vast te stellen. Veranderende sociale normen, meer aandacht voor gezondheid en andere vrijetijdsbestedingen kunnen mogelijk een rol spelen. Het onderzoek toont de daling aan, maar bewijst niet welke factoren deze precies veroorzaken.

Waarom neemt alcoholgebruik af, maar blijft nicotine populair?

Het verschil tussen alcohol en nicotine is opvallend. Beide middelen brengen gezondheidsrisico’s met zich mee, maar jongeren kunnen ze op verschillende manieren ervaren.

Alcohol wordt vaak geassocieerd met feestjes, uitgaan en sociale gelegenheden. Nicotineproducten zijn daarentegen gemakkelijk gedurende de dag te gebruiken. Een sigaret tijdens een pauze of een vape tussendoor kan onderdeel worden van een dagelijkse gewoonte.

Daarbij speelt nicotineverslaving een belangrijke rol. Nicotine is sterk verslavend en jongeren kunnen relatief snel afhankelijk worden. Ook kunnen vapes door hun uiterlijk, gebruiksgemak en soms zoete smaak minder schadelijk lijken dan sigaretten. Dat betekent echter niet dat ze veilig zijn.

De cijfers laten zien dat minder alcohol drinken niet automatisch samengaat met minder gebruik van andere middelen. Het blijft daarom belangrijk om verschillende vormen van middelengebruik afzonderlijk te bespreken.

Wat betekenen deze cijfers voor ouders en scholen?

De resultaten maken duidelijk dat voorlichting over middelengebruik belangrijk blijft, ook wanneer bepaalde vormen van gebruik afnemen. Voor ouders kan het lastig zijn om zicht te houden op het rook- en vapegedrag van hun kind, zeker wanneer jongeren zelfstandiger worden.

Een open gesprek helpt om te begrijpen hoe jongeren tegen roken, vapen en alcohol aankijken. Wat vinden ze normaal binnen hun vriendengroep? Weten ze wat nicotine met hun lichaam doet? En ervaren ze druk om mee te doen wanneer anderen gebruiken?

Ook voor onderwijsprofessionals bieden de cijfers aanleiding om het gesprek aan te gaan. Daarbij is het belangrijk om niet alleen de gezondheidsrisico’s te bespreken, maar ook aandacht te besteden aan groepsdruk, sociale normen en het maken van eigen keuzes.

Voorlichting over roken, vapen en alcohol blijft belangrijk

Hoewel het dalende alcoholgebruik een positieve ontwikkeling is, laten de cijfers zien dat middelengebruik onder jongeren aandacht blijft vragen. Vooral het hoge nicotinegebruik onder mbo-studenten is zorgelijk. Het is belangrijk dat jongeren betrouwbare informatie krijgen en leren omgaan met situaties waarin middelengebruik een rol speelt.

Bij Voorlichting op Scholen besteden we tijdens onze voorlichtingen over middelengebruik aandacht aan onderwerpen zoals roken, vapen, alcohol en groepsdruk. We maken deze thema’s bespreekbaar en helpen jongeren om bewuste keuzes te maken. Ook tijdens ouderbijeenkomsten bieden we handvatten om thuis het gesprek over middelengebruik aan te gaan.