Jarenlang draaide influencer-marketing vooral om het promoten van producten. Bekende creators lieten zien welke kleding, gadgets of verzorgingsproducten volgens hen de moeite waard waren. Inmiddels is er een opvallende tegenbeweging ontstaan: de-influencing. In plaats van een product aan te raden, vertellen influencers juist waarom je het beter níét kunt kopen.
Op het eerste gezicht lijkt deze trend een positieve ontwikkeling. Jongeren krijgen immers niet alleen koopadviezen, maar worden ook aangemoedigd om kritischer na te denken voordat ze iets aanschaffen. Toch is de werkelijkheid genuanceerder. Ook de-influencing is een vorm van online beïnvloeding en kan een grote rol spelen in het koopgedrag van jongeren.
Wat is de-influencing?
De-influencing is een trend op sociale media waarbij influencers populaire producten bewust afraden. Zij leggen bijvoorbeeld uit waarom een bepaald kledingmerk tegenvalt, een viral gadget zijn prijs niet waard is of een populair cosmeticaproduct niet doet wat het belooft.
De trend ontstond als reactie op de groeiende kritiek op influencer-marketing. Steeds meer gebruikers kregen het gevoel dat sociale media vooral een etalage waren geworden waarin vrijwel ieder product werd aangeprezen. Door juist eerlijk te vertellen wat volgens hen níét de moeite waard is, proberen influencers zich geloofwaardiger en transparanter te presenteren. Dat betekent overigens niet dat de-influencing hetzelfde is als een objectieve productreview. Het blijft een persoonlijke mening, gebaseerd op individuele ervaringen en voorkeuren.
Waarom spreekt deze trend jongeren aan?
Jongeren groeien op in een online omgeving waarin zij dagelijks honderden commerciële prikkels tegenkomen. Wanneer een influencer juist afwijkt van die constante stroom aan aanbevelingen, voelt dat vaak verrassend en oprecht. Een video met de boodschap “koop dit niet” trekt bovendien sneller de aandacht dan een zoveelste enthousiaste review.
Daar komt bij dat veel jongeren zich bewuster bezighouden met geld, duurzaamheid en impulsaankopen. De-influencing sluit aan bij die ontwikkeling. Een influencer die kritisch is op een dure aankoop kan daardoor overkomen als iemand die echt met zijn volgers meedenkt. Juist dat gevoel van eerlijkheid maakt de trend zo krachtig.
Ook een negatieve aanbeveling kan beïnvloeden
Hoewel de-influencing vaak wordt gepresenteerd als een eerlijk alternatief voor reclame, betekent dat niet dat er geen commerciële belangen kunnen meespelen. Sommige influencers raden een populair product af om vervolgens een goedkoper of concurrerend merk aan te bevelen. In andere gevallen levert juist een uitgesproken mening extra bereik, reacties en nieuwe volgers op.
Op sociale media draait aandacht immers om interactie. Een video waarin iemand uitlegt waarom een populair product “overhyped” is, zorgt vaak voor discussie. Mensen reageren, delen de video of verdedigen juist het product. Dat vergroot de zichtbaarheid van de content, waardoor de boodschap zich verder verspreidt. De manier van beïnvloeden verandert dus, maar de invloed zelf blijft bestaan.
Waarom is dit relevant binnen het onderwijs?
De-influencing laat zien dat online beïnvloeding veel verder gaat dan traditionele reclame. Jongeren leren vaak om kritisch te kijken naar gesponsorde berichten of betaalde samenwerkingen, maar minder naar video’s die juist een afwijzende mening laten zien.
Dat maakt de trend interessant om te bespreken tijdens lessen over mediawijsheid. Niet omdat influencers per definitie onbetrouwbaar zijn, maar omdat jongeren leren dat ook negatieve boodschappen hun mening kunnen sturen. Een creator hoeft immers niets aan te prijzen om invloed uit te oefenen.
Door hierover in gesprek te gaan, ontstaat meer bewustzijn over de manier waarop sociale media werken. Wie bepaalt eigenlijk welke video’s je ziet? Waarom voelt de ene influencer geloofwaardiger dan de andere? En wanneer is een mening echt onafhankelijk?
Kritisch kijken blijft belangrijk
De-influencing kan zeker een positieve kant hebben. Sommige influencers helpen hun volgers om minder impulsief te kopen of om kritischer na te denken over online trends. Dat kan bijdragen aan bewustere keuzes en een realistischer beeld van de producten die dagelijks voorbijkomen op sociale media.
Tegelijkertijd is het goed om te beseffen dat ook deze trend onderdeel is van de aandachtseconomie. Een negatieve aanbeveling kan net zo veel invloed hebben als een positieve. Niet omdat jongeren zomaar alles geloven, maar omdat vertrouwen, herkenbaarheid en authenticiteit belangrijke factoren zijn in de manier waarop influencers hun publiek bereiken.
Daarom is de-influencing een actueel voorbeeld van hoe online beïnvloeding voortdurend verandert. Niet de boodschap staat centraal, maar het effect dat deze boodschap heeft op de keuzes die jongeren uiteindelijk maken.