Hard rijden, gevaarlijk inhalen of zelfs spookrijden: op TikTok en Instagram zijn video’s te vinden waarin jongeren risicovol gedrag op de weg filmen en delen. Sommige van deze beelden bereiken een groot publiek en krijgen veel likes en reacties. Daarmee krijgt roekeloos rijgedrag op sociale media een extra dimensie. Het gaat niet alleen om wat er op de weg gebeurt, maar ook om de aandacht die het online kan opleveren.
Dat betekent overigens niet dat er ineens sprake is van een landelijke trend onder jongeren. Daar zijn op dit moment geen aanwijzingen voor. Wel laten recente voorbeelden en onderzoek naar gevaarlijke content zien hoe sociale media risicovol gedrag zichtbaar kunnen maken, verspreiden en soms zelfs belonen.
Van gevaarlijk rijgedrag naar online content
Roekeloos rijgedrag bestond natuurlijk al voordat TikTok en Instagram er waren. Sociale media veranderen vooral wat er daarna met zo’n moment kan gebeuren. Een gevaarlijke actie kan worden gefilmd, gemonteerd en gedeeld met een publiek dat veel groter is dan de groep die erbij aanwezig was.
Daarmee ontstaat ook een andere vorm van beloning. Een bestuurder krijgt niet alleen reacties van vrienden die meerijden, maar mogelijk ook duizenden views, likes en reacties van onbekenden. Juist die online aandacht kan onderdeel worden van de aantrekkingskracht van de beelden. Het gevaarlijke gedrag wordt zo tegelijkertijd content.
Waarom extreme beelden aandacht trekken
Op sociale media concurreren enorme hoeveelheden video’s om onze aandacht. Opvallende, spannende of extreme beelden kunnen daarin sneller de aandacht trekken. Een gevaarlijke inhaalactie of hoge snelheid kan daardoor aantrekkelijk materiaal lijken voor iemand die bereik probeert te krijgen.
Dat betekent niet dat een algoritme jongeren rechtstreeks aanzet tot gevaarlijk rijden. Wel kunnen aanbevelingssystemen ervoor zorgen dat opvallende video’s verder worden verspreid wanneer gebruikers ernaar blijven kijken of erop reageren.
Onderzoek naar gevaarlijke TikTok-content laat bijvoorbeeld zien dat aanbevelingsfeeds, hashtags en heruploads een rol kunnen spelen bij de verspreiding van risicovol gedrag. Ook sociale bevestiging, zoals likes en positieve reacties, is daarbij relevant.
Wanneer likes onderdeel worden van het risico
Voor jongeren kunnen reacties van leeftijdsgenoten belangrijk zijn. Dat gebeurt zowel offline als online. Sociale media voegen daar zichtbare cijfers aan toe: hoeveel mensen hebben gekeken, hoeveel likes krijgt een video en hoeveel nieuwe volgers levert deze op?
Daardoor kan online groepsdruk subtiel werken. Niemand hoeft letterlijk te zeggen dat iemand harder moet rijden. Het zien dat extreem gedrag veel aandacht oplevert, kan op zichzelf al invloed hebben op hoe aantrekkelijk of normaal dat gedrag lijkt.
Bovendien kan er competitie ontstaan. Wanneer de ene video veel bereik krijgt, kan de volgende nog opvallender moeten zijn om dezelfde aandacht te krijgen. Bij onschuldige content hoeft dat nauwelijks gevolgen te hebben. Bij gedrag in het verkeer kan het verschil tussen ‘iets spectaculairders filmen’ en een ernstig ongeluk echter klein zijn.
Het risico van herhaling en normalisering
Een enkele video zegt weinig over hoe normaal bepaald gedrag werkelijk is. Toch kan herhaaldelijke blootstelling ons beeld daarvan beïnvloeden. Wie regelmatig filmpjes ziet van jongeren die extreem hard rijden, kan de indruk krijgen dat veel leeftijdsgenoten dit doen.
Dat is een belangrijk verschil tussen zichtbaarheid en werkelijkheid.
Op sociale media zien jongeren namelijk geen representatieve afspiegeling van wat leeftijdsgenoten dagelijks doen. Ze zien vooral content die voldoende aandacht weet vast te houden. Extreem gedrag kan daardoor veel zichtbaarder worden dan normaal en veilig gedrag.
Wanneer dergelijke beelden bovendien vooral positieve reacties krijgen, verdwijnen de risico’s gemakkelijk naar de achtergrond.
Wat blijft buiten beeld?
Een video van vijftien seconden laat maar een klein gedeelte van een situatie zien. De snelheid of gevaarlijke manoeuvre is zichtbaar, maar de mogelijke gevolgen vaak niet.
Andere weggebruikers die moeten uitwijken, een bijna-botsing of de schrik van omstanders passen niet altijd in de video. Hetzelfde geldt voor een rijontzegging, schade, letsel of de gevolgen voor slachtoffers en familieleden wanneer het daadwerkelijk misgaat.
Juist daardoor kan risicovol gedrag online anders overkomen dan in werkelijkheid. De kijker krijgt het spectaculaire moment te zien, terwijl de context en consequenties ontbreken.
Niet ieder populair filmpje is een trend
Bij opvallende sociale-mediafenomenen wordt al snel het woord ‘trend’ gebruikt. Bij deze video’s is daar voorzichtigheid bij nodig. De Nederlandse politie ziet vooralsnog geen aantoonbare landelijke toename van jongeren die voor sociale media extreem gevaarlijk rijgedrag vertonen.
Dat maakt de filmpjes niet minder serieus. Het betekent vooral dat online populariteit niet hetzelfde is als veelvoorkomend gedrag.
Een video kan honderdduizenden mensen bereiken terwijl maar één persoon de actie uitvoert. Tegelijkertijd kunnen die honderdduizenden kijkers wél worden blootgesteld aan het gedrag. De maatschappelijke relevantie zit daarom niet alleen in hoeveel jongeren dit daadwerkelijk doen, maar ook in hoeveel jongeren het te zien krijgen.
Praat over wat er achter de video gebeurt
Voor ouders en scholen biedt dit onderwerp een goede aanleiding om verder te kijken dan alleen verkeersveiligheid. Waarom besluit iemand een gevaarlijke actie te filmen? Wat levert het delen ervan op? En zou dezelfde persoon het ook doen wanneer niemand meekijkt?
Daarnaast kan worden besproken hoe sociale media bepalen welke beelden jongeren te zien krijgen. Veel views betekenen bijvoorbeeld niet automatisch dat iets normaal, verstandig of populair is onder leeftijdsgenoten.
Daarmee raakt het onderwerp aan mediawijsheid, groepsdruk en kritisch omgaan met sociale media. Dat zijn vaardigheden die niet alleen achter een scherm van belang zijn. Online prikkels kunnen immers invloed hebben op beslissingen die in de echte wereld worden genomen.
Als online aandacht gedrag buiten het scherm beïnvloedt
Likes, views en reacties blijven niet altijd beperkt tot het scherm. Ze kunnen status geven, competitie versterken en bepalen welk gedrag veel aandacht krijgt. Daarom is het belangrijk om jongeren niet alleen te waarschuwen voor gevaarlijk gedrag, maar hen ook te leren herkennen waarom bepaalde beelden online zo aantrekkelijk worden gemaakt.
Door samen te kijken naar wat vóór, tijdens én na zo’n video gebeurt, ontstaat een ander gesprek. Niet over hoeveel views een gevaarlijke actie heeft gekregen, maar over de vraag waarom die views überhaupt zoveel waarde kunnen krijgen.
