TikTok is allang niet meer alleen een platform waarop jongeren video’s bekijken. Tijdens TikTok Live kunnen kijkers direct reageren, chatten én digitale cadeaus versturen naar de maker van de livestream. Deze cadeaus vertegenwoordigen een geldwaarde en kunnen door de maker uiteindelijk worden omgezet in inkomsten.
Voor veel jongeren voelt het geven van een digitaal cadeau onschuldig. Toch groeit de zorg over een ontwikkeling die bekendstaat als gift baiting: livestreamers die kijkers actief proberen over te halen om zoveel mogelijk cadeaus te sturen. Vooral onder jonge gebruikers kan de sociale druk om mee te doen groot zijn.
Wat zijn TikTok Gifts?
Tijdens een TikTok Live kunnen kijkers digitale cadeaus kopen met TikTok Coins. Deze Coins worden vooraf aangeschaft met echt geld. Vervolgens kunnen gebruikers tijdens een livestream een digitaal cadeau versturen, zoals een roos, hartje of een duurder geanimeerd cadeau.
De ontvanger ontvangt hiervoor Diamonds, die onder voorwaarden kunnen worden ingewisseld voor een geldbedrag. TikTok houdt daarbij zelf een deel van de opbrengst in. Voor veel influencers zijn livestreams daardoor een extra inkomstenbron geworden. Hoewel TikTok leeftijdsgrenzen hanteert voor het kopen, ontvangen en versturen van Gifts, betekent dit niet automatisch dat alle jongeren zich hiervan bewust zijn of dat ouders precies weten hoe dit systeem werkt.
Wat is gift baiting?
Gift baiting betekent letterlijk het ‘lokken’ van kijkers om digitale cadeaus te sturen. Sommige influencers doen dit heel subtiel, terwijl anderen er een vast onderdeel van hun livestream van maken.
Zo worden uitspraken gebruikt als:
- “Nog vijf rozen en ik doe een nieuwe challenge.”
- “Wie stuurt de eerste Universe?”
- “We staan achter in de battle, stuur snel gifts!”
Ook worden kijkers soms persoonlijk aangesproken of bedankt wanneer zij een cadeau sturen. Hierdoor ontstaat het gevoel dat je als kijker invloed hebt op de livestream of extra aandacht krijgt wanneer je betaalt. Voor jongeren kan dat aantrekkelijk zijn. Ze ervaren erkenning van een influencer of voelen zich onderdeel van een groep die samen een doel probeert te behalen.
De opkomst van TikTok Battles
Een ontwikkeling die hierbij een grote rol speelt zijn de zogenaamde TikTok Battles.
Tijdens een battle gaan twee livestreamers tegen elkaar de strijd aan. Kijkers kunnen beide makers cadeaus sturen. De waarde van alle ontvangen Gifts bepaalt uiteindelijk wie de battle wint. Daardoor verandert een livestream voor een deel in een wedstrijd waarbij de kijkers bepalen wie succesvol is. Influencers moedigen hun volgers vaak enthousiast aan om zoveel mogelijk Gifts te sturen voordat de timer afloopt. Voor jongeren kan dit voelen alsof zij hun favoriete maker helpen winnen. De stap om nog één extra cadeau te sturen wordt daardoor steeds kleiner.
Waarom zijn jongeren hier gevoelig voor?
Veel jongeren volgen influencers al langere tijd en voelen zich met hen verbonden. Wanneer een maker rechtstreeks vraagt om ondersteuning, voelt dat anders dan een gewone advertentie. Daar komt bij dat TikTok de interactie tijdens een livestream sterk stimuleert. De namen van gevers verschijnen in beeld, cadeaus worden groot geanimeerd weergegeven en populaire gevers komen soms op ranglijsten terecht. Hierdoor wordt het geven van Gifts zichtbaar voor iedereen die meekijkt. Deze combinatie van sociale waardering, competitie en directe beloning kan ervoor zorgen dat jongeren sneller geld uitgeven dan zij vooraf van plan waren.
Het gaat niet alleen om grote bedragen
Een digitaal cadeau kost vaak maar een klein bedrag. Juist daardoor lijkt het onschuldig. Maar tijdens een livestream kunnen meerdere kleine aankopen elkaar snel opvolgen. Wie regelmatig kijkt of meerdere livestreams volgt, kan ongemerkt steeds meer geld besteden aan digitale cadeaus. Sommige jongeren gebruiken hiervoor hun eigen saldo, terwijl anderen Coins aanschaffen via een gekoppelde betaalmethode van hun ouders. Daardoor merken ouders soms pas achteraf dat er geld is uitgegeven.
Wat kunnen ouders en scholen doen?
Het belangrijkste is dat jongeren begrijpen dat een digitaal cadeau uiteindelijk gewoon een financiële transactie is. Achter een grappige animatie of een spannende battle zit echt geld. Praat daarom met jongeren over hoe TikTok Gifts werken, waarom influencers hier geld mee verdienen en hoe sociale druk online kan ontstaan. Ook is het verstandig om samen de instellingen voor aankopen binnen apps te bekijken en regelmatig te controleren welke betaalmethoden gekoppeld zijn aan een account.
Voor scholen biedt dit onderwerp bovendien een mooie aanleiding om in gesprek te gaan over online beïnvloeding, verdienmodellen van sociale media en de manier waarop platforms gebruikers proberen betrokken te houden.
Digitale cadeaus zijn meer dan een spel
TikTok Live maakt sociale media steeds interactiever. Jongeren kijken niet alleen meer naar content, maar kunnen ook direct invloed uitoefenen door geld uit te geven. Dat maakt livestreams fundamenteel anders dan gewone video’s.
Gift baiting en TikTok Battles laten zien hoe entertainment, sociale druk en geld steeds vaker samenkomen. Door jongeren inzicht te geven in deze mechanismen, leren zij bewuster omgaan met de keuzes die zij online maken en herkennen zij beter wanneer een onschuldige livestream eigenlijk draait om het stimuleren van aankopen.
