Voor veel jongeren voelt geld heel anders dan vroeger. Contant betalen komt nauwelijks nog voor en bijna alles verloopt via een smartphone. Een Tikkie hier, een bestelling bij Zalando, een betaling via Klarna of een terugbetaling die nog onderweg is. Daardoor is het steeds moeilijker om te zien hoeveel geld je nu eigenlijk écht hebt. Al die verschillende geldstromen zorgen ervoor dat jongeren sneller het overzicht verliezen.
Voor ouders en scholen is dit een belangrijk onderwerp. Financiële vaardigheden horen namelijk steeds vaker ook bij digitale weerbaarheid. Jongeren moeten niet alleen leren omgaan met geld, maar ook begrijpen hoe digitale betaalmiddelen hun keuzes kunnen beïnvloeden.
Geld bestaat steeds vaker uit cijfers op een scherm
Voor de huidige generatie jongeren is geld vooral digitaal. Het salaris van een bijbaan komt op de rekening binnen, vrienden sturen Tikkies, online aankopen worden soms pas weken later afgeschreven en een retourbetaling verschijnt pas na enkele dagen terug op de rekening.
Hierdoor geeft een banksaldo niet altijd een volledig beeld van de financiële situatie. Er kunnen nog openstaande betaalverzoeken zijn, terugbetalingen onderweg zijn of aankopen zijn gedaan die later worden afgeschreven. Juist die combinatie maakt het lastiger om overzicht te houden.
Sociale media maken kopen aantrekkelijker
Jongeren groeien op in een omgeving waarin sociale media en webshops voortdurend nieuwe producten laten zien. Via TikTok, Instagram en Snapchat verschijnen video’s, influencers en advertenties die inspelen op impulsaankopen.
Daar komt bij dat veel webshops het aankoopproces zo eenvoudig mogelijk maken. Met een paar tikken op het scherm is een bestelling geplaatst. Wanneer ook achteraf betalen mogelijk is, voelt de aankoop soms minder ingrijpend dan wanneer het bedrag direct van de rekening verdwijnt. Volgens het Nibud kan dat ervoor zorgen dat jongeren minder bewust bezig zijn met hun uitgaven.
Achteraf betalen voelt niet altijd als een schuld
Diensten zoals Klarna maken het mogelijk om producten eerst te ontvangen en later te betalen. Dat kan handig zijn wanneer een bestelling bijvoorbeeld wordt geretourneerd. Tegelijkertijd brengt het ook risico’s met zich mee.
Omdat het geld niet direct van de rekening verdwijnt, ontstaat gemakkelijk het gevoel dat er nog voldoende budget beschikbaar is. Wanneer meerdere aankopen tegelijk openstaan, wordt het steeds lastiger om te onthouden welke bedragen nog betaald moeten worden. Hierdoor kunnen betalingsachterstanden ontstaan, ook als de afzonderlijke bedragen klein lijken.
Waarom jongeren extra gevoelig zijn
Tijdens de adolescentie ontwikkelen jongeren nog vaardigheden zoals plannen, vooruitdenken en impulscontrole. Tegelijkertijd worden zij online voortdurend blootgesteld aan aanbiedingen, trends en sociale druk.
Een leuke aanbieding die nog maar een paar uur beschikbaar is, een influencer die een nieuw product aanbeveelt of vrienden die dezelfde schoenen kopen: al deze prikkels maken het moeilijker om weloverwogen keuzes te maken. Dat betekent niet dat jongeren onverantwoord omgaan met geld, maar wel dat de digitale omgeving veel verleidingen bevat.
Wat kunnen ouders doen?
Het helpt wanneer geld thuis een normaal gespreksonderwerp is. Niet alleen over sparen, maar ook over digitale betaalmethoden, abonnementen en achteraf betalen.
Bespreek bijvoorbeeld samen hoe een banksaldo kan afwijken van het bedrag dat iemand daadwerkelijk vrij te besteden heeft. Kijk ook regelmatig samen naar openstaande betalingen, automatische incasso’s en terugbetalingen. Zo leren jongeren stap voor stap om hun eigen financiële overzicht te bewaren.
Financiële weerbaarheid is ook digitale weerbaarheid
Digitale vaardigheden gaan allang niet meer alleen over veilig internetten of sterke wachtwoorden. Ook verstandig omgaan met online betalingen, betaalapps en digitale verleidingen hoort daarbij.
Door jongeren bewust te maken van hoe digitale betaalmiddelen werken, leren zij niet alleen beter omgaan met geld, maar ontwikkelen zij ook vaardigheden die hen helpen om later financieel zelfstandig keuzes te maken. In een wereld waarin vrijwel iedere aankoop via een scherm verloopt, is dat belangrijker dan ooit.