Meer dan vijfhonderd jongeren, ouders en naasten maakten vorig jaar gebruik van Keerpunt, een online hulpchat voor jongeren die betrokken zijn bij criminaliteit of daarin dreigen terecht te komen. Het aantal gesprekken over criminaliteit verdubbelde zelfs van 89 naar 210 in één jaar tijd. Volgens Keerpunt laat dat zien dat steeds meer jongeren de weg naar hulp weten te vinden.
Dat is opvallend, omdat jongeren die vastlopen in criminaliteit vaak juist moeilijk bereikbaar zijn voor hulpverlening. Schaamte, angst, wantrouwen en druk vanuit de omgeving zorgen ervoor dat problemen vaak lang verborgen blijven.
Hoe raken jongeren betrokken bij criminaliteit?
Bij criminaliteit denken veel mensen aan bewuste keuzes, maar de werkelijkheid is vaak ingewikkelder. Jongeren worden regelmatig benaderd door anderen die misbruik maken van hun kwetsbaarheid. Ze worden bijvoorbeeld gevraagd om pakketjes te vervoeren, geld door te sluizen als geldezel, drugs rond te brengen of zelfs gevaarlijke opdrachten uit te voeren.
Wat vaak begint als een simpele vraag of een snelle manier om geld te verdienen, kan uitgroeien tot een situatie waarin jongeren zich gevangen voelen. Criminele netwerken maken bewust gebruik van de behoefte aan geld, status, spanning of erbij horen. Ook sociale media spelen hierin een steeds grotere rol. Jongeren kunnen online worden benaderd zonder dat ouders, docenten of vrienden dit merken. Daarbij komt dat sommige jongeren zich onder druk gezet voelen. Wanneer zij eenmaal iets hebben gedaan, kunnen bedreigingen, schulden of chantage ervoor zorgen dat uitstappen steeds moeilijker wordt.
Waarom hulp vragen zo moeilijk is
Veel jongeren die betrokken raken bij criminaliteit zien zichzelf niet direct als slachtoffer. Ze denken dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun situatie of zijn bang voor de gevolgen als ze hun verhaal vertellen. Sommigen vrezen dat hun omgeving erachter komt, terwijl anderen bang zijn voor de reactie van politie of hulpverleners.
Uit eerder onderzoek blijkt bovendien dat jongeren in het algemeen minder snel hulp zoeken wanneer zij slachtoffer zijn van ingrijpende gebeurtenissen. Schaamte en de gedachte dat hulp toch niet zal helpen spelen daarbij een belangrijke rol. Juist daarom zijn laagdrempelige vormen van ondersteuning belangrijk. Een eerste anoniem gesprek kan voor jongeren een veilige manier zijn om hun situatie onder woorden te brengen zonder direct grote stappen te hoeven zetten.
De rol van Keerpunt
Keerpunt is een landelijke, vertrouwelijke hulpchat voor jongeren die onder druk staan, worden uitgebuit of betrokken zijn geraakt bij criminaliteit. Ook ouders, vrienden en professionals kunnen er terecht met zorgen over een jongere. Het platform biedt een plek waar jongeren hun verhaal kunnen delen, advies kunnen krijgen en geholpen worden bij het vinden van passende ondersteuning.
Volgens Keerpunt is het voor veel jongeren de eerste keer dat zij vertellen wat er werkelijk speelt. De organisatie ziet dat jongeren vaak pas hulp zoeken wanneer zij geen uitweg meer zien of vastlopen in schulden, dreiging of criminele activiteiten. Het succes van de chat laat zien dat er behoefte is aan hulp die aansluit bij de leefwereld van jongeren. Online contact voelt voor veel jongeren toegankelijker dan een bezoek aan een hulpverlener of instantie.
Signalen die niet genegeerd mogen worden
Betrokkenheid bij criminaliteit ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. Vaak zijn er signalen zichtbaar voordat problemen escaleren. Denk aan plotseling veel geld hebben, geheimzinnig gedrag, contact met onbekende personen, opvallende schulden of veranderingen in vriendschappen.
Dat betekent niet dat ieder signaal direct wijst op criminaliteit. Wel kunnen veranderingen aanleiding zijn om het gesprek aan te gaan. Jongeren die zich gehoord voelen, zullen eerder vertellen waar ze mee worstelen dan jongeren die het gevoel hebben direct veroordeeld te worden.
Het gesprek blijft de belangrijkste stap
Het toenemende gebruik van Keerpunt laat zien dat jongeren behoefte hebben aan een plek waar zij zonder oordeel hun verhaal kunnen doen. Dat is een belangrijke ontwikkeling, want hoe eerder problemen worden besproken, hoe groter de kans dat jongeren uit een risicovolle situatie kunnen stappen.
Het is belangrijk dat jongeren leren omgaan met groepsdruk, online beïnvloeding en verleidingen die kunnen leiden tot risicovol gedrag. Door deze onderwerpen bespreekbaar te maken, ontstaat meer bewustzijn en kunnen jongeren eerder hulp zoeken wanneer zij vastlopen.