Jongeren zoeken hun antwoorden allang niet meer alleen via school, ouders of officiële gezondheidswebsites. Steeds vaker begint een vraag over gezondheid, seksualiteit of anticonceptie op TikTok, Instagram of YouTube. Daar delen influencers persoonlijke ervaringen, adviezen en overtuigingen met een groot publiek.
Dat is precies waarom de discussie over medische desinformatie door influencers zo actueel is. De Tweede Kamer wil harder kunnen optreden tegen influencers die misleidende informatie verspreiden over soa’s en anticonceptie. Niet omdat jongeren geen online informatie mogen zoeken, maar omdat verkeerde gezondheidsclaims echte gevolgen kunnen hebben.
Waarom medische desinformatie jongeren raakt
Voor jongeren kunnen onderwerpen als soa’s, anticonceptie en seksualiteit gevoelig zijn. Niet iedereen stelt daar makkelijk vragen over aan ouders, docenten of een huisarts. Sociale media voelen dan laagdrempelig: je hoeft niets hardop te vragen en krijgt direct antwoord in korte video’s of persoonlijke verhalen.
Juist die laagdrempeligheid maakt medische desinformatie risicovol. Een influencer die stelt dat hormonen “gif” zijn, condooms “onnatuurlijk” noemt of een onbetrouwbare methode presenteert als veilig alternatief, kan invloed hebben op keuzes die jongeren maken. Zeker wanneer zo’n boodschap wordt verpakt in herkenbare taal, persoonlijke ervaringen of een overtuigende video.
Het probleem is niet dat influencers ervaringen delen. Het probleem ontstaat wanneer persoonlijke ervaringen worden gebracht alsof het medische feiten zijn.
Influencers voelen voor jongeren vaak betrouwbaarder dan instanties
Influencers bouwen vaak een sterke band op met hun volgers. Jongeren zien hen dagelijks voorbijkomen, herkennen hun stijl en krijgen het gevoel dat iemand eerlijk en persoonlijk spreekt. Daardoor kan een influencer soms betrouwbaarder voelen dan een officiële bron.
Bij gezondheidsinformatie is dat ingewikkeld. Een groot bereik betekent niet dat iemand deskundig is. Een professioneel ogende video betekent niet dat een advies klopt. En veel reacties onder een bericht maken een claim niet automatisch waar.
Onderzoek van de Erasmus Universiteit laat bovendien zien dat veel medische influencers zichzelf niet zien als ondeskundig. Vaak denken zij oprecht dat zij nuttige informatie delen. Dat maakt medische desinformatie extra lastig te herkennen, omdat de boodschap niet altijd bewust misleidend bedoeld is.
Medische desinformatie verspreidt zich snel op sociale media
Sociale media zijn gebouwd op aandacht. Berichten die emoties oproepen, verrassen of zorgen aanwakkeren, krijgen vaak veel interactie. Daardoor kunnen stellige uitspraken over anticonceptie of soa’s sneller rondgaan dan genuanceerde uitleg van een arts of gezondheidsorganisatie.
Voor jongeren kan dat verwarrend zijn. Wanneer zij meerdere video’s zien waarin dezelfde twijfel wordt herhaald, kan die twijfel steeds geloofwaardiger lijken. Zeker als de informatie aansluit bij bestaande onzekerheden over het lichaam, hormonen, vruchtbaarheid of seksualiteit.
Daarom gaat deze discussie niet alleen over wetgeving. Het gaat ook over de vraag hoe jongeren leren omgaan met informatie die overtuigend klinkt, maar niet betrouwbaar hoeft te zijn.
Wat de discussie over China laat zien
De zorgen over medische desinformatie door influencers spelen niet alleen in Nederland. Ook in andere landen zoeken overheden naar manieren om misleidende informatie online tegen te gaan.
In een eerder artikel schreven wij over influencerregels in China. Daar moeten influencers voor bepaalde onderwerpen kunnen aantonen dat zij over de juiste kwalificaties beschikken. Dat geldt onder meer voor thema’s waarbij verkeerde informatie grote gevolgen kan hebben, zoals gezondheid, financiële onderwerpen en maatschappelijke informatie. Met zulke regels probeert China de verspreiding van nepnieuws en desinformatie te beperken.
Nederland kent natuurlijk een heel andere benadering, waarin vrijheid van meningsuiting zwaar weegt. Toch laat de vergelijking zien dat dezelfde vraag op steeds meer plekken terugkomt: hoe voorkom je dat online invloed leidt tot schadelijke misleiding?
Waarom kennis hierbij onmisbaar is
Of medische desinformatie door influencers uiteindelijk strafbaar wordt, moet nog blijken. Maar de discussie maakt wel duidelijk dat jongeren digitale vaardigheden nodig hebben die verder gaan dan weten hoe een app werkt.
Mediawijsheid betekent ook dat jongeren leren kijken naar de bron van informatie. Wie zegt dit? Welke deskundigheid heeft die persoon? Wordt er verwezen naar betrouwbare bronnen? Is er sprake van een persoonlijke ervaring, een mening of een bewezen feit?
Dat onderscheid is belangrijk bij seksuele gezondheid, maar net zo goed bij onderwerpen als voeding, mentale gezondheid, geld, nieuws en online trends. Jongeren groeien op in een omgeving waarin informatie overal beschikbaar is, maar waarin niet alle informatie even betrouwbaar is.
Kritisch leren kijken naar online gezondheidsclaims
De discussie over medische desinformatie door influencers laat zien hoe groot de rol van sociale media is geworden in de leefwereld van jongeren. Platforms zijn niet alleen plekken voor vermaak, maar ook bronnen van advies, herkenning en informatie.
Daarom is het belangrijk dat jongeren leren dat niet iedere influencer een expert is. Persoonlijke verhalen kunnen waardevol zijn, maar ze vervangen geen betrouwbare medische informatie. Zeker bij onderwerpen als soa’s en anticonceptie blijft het belangrijk om informatie te controleren bij deskundige bronnen.
Bij Voorlichting op Scholen zien we hoe sterk online content invloed heeft op wat jongeren geloven, bespreken en normaal vinden. Daarom besteden wij in onze lessen aandacht aan mediawijsheid, online beïnvloeding en kritisch denken. Natuurlijk nemen wij dit ook mee in onze lessen over seksualiteit Want hoe meer informatie jongeren online tegenkomen, hoe belangrijker het wordt dat zij leren bepalen welke informatie zij kunnen vertrouwen.