Sociale media draaien allang niet meer alleen om contact houden met vrienden. Voor veel jongeren zijn cijfers zoals likes, views, volgers, Snapscore en streaks een zichtbaar bewijs van hun sociale leven. Hoe hoger de aantallen, hoe succesvoller of populairder iemand lijkt. Dat kan ervoor zorgen dat jongeren veel tijd en energie steken in het behouden van deze cijfers, soms zonder dat zij zich realiseren hoeveel invloed dit op hen heeft.
Voor ouders en scholen zijn deze cijfers soms lastig te begrijpen. Waarom zou een jongere midden in de nacht een bericht sturen om een streak te behouden? Of waarom voelt een video met weinig views als een mislukking? Door te begrijpen welke rol deze cijfers spelen, wordt ook duidelijk waarom sociale media zoveel invloed kunnen hebben op het dagelijks leven van jongeren.
Wat zijn streaks, views en likes?
Vrijwel ieder sociaal platform gebruikt cijfers om activiteit zichtbaar te maken. Op Snapchat zijn dat bijvoorbeeld streaks en de Snapscore. Op TikTok en Instagram draait het vooral om views, likes en volgers.
Een streak op Snapchat ontstaat wanneer twee gebruikers meerdere dagen achter elkaar een Snap naar elkaar sturen. Iedere dag dat dit lukt, loopt de teller verder op. Sommige jongeren hebben streaks die al honderden of zelfs duizenden dagen duren. De Snapscore laat vervolgens zien hoeveel activiteit iemand op Snapchat heeft gehad. Deze cijfers lijken misschien onschuldig, maar geven jongeren het gevoel dat ze iets kunnen verliezen wanneer een reeks stopt of wanneer een bericht weinig reacties krijgt.
Waarom zijn deze cijfers zo belangrijk?
Tijdens de adolescentie spelen vriendschappen en sociale acceptatie een grote rol. Sociale media maken deze sociale waardering zichtbaar in cijfers. Waar populariteit vroeger vooral merkbaar was in de klas of op het schoolplein, is die nu de hele dag zichtbaar op een scherm.
Onderzoek laat zien dat jongeren sociale media gebruiken om relaties te onderhouden, maar dat functies zoals streaks ook nieuwe verwachtingen creëren. Een streak verbreken kan door sommige jongeren worden ervaren alsof een vriendschap minder belangrijk is geworden. Daardoor ontstaat de druk om iedere dag contact te houden, ook wanneer daar eigenlijk geen behoefte aan is.
Daarnaast zorgen likes en views ervoor dat jongeren voortdurend feedback krijgen op wat zij delen. Veel likes kunnen een prettig gevoel geven, terwijl weinig reacties juist kunnen leiden tot onzekerheid of teleurstelling. Dat betekent niet dat iedere jongere hier even gevoelig voor is, maar voor sommigen kunnen deze cijfers veel invloed hebben op hun zelfbeeld.
Van gewoonte naar verplichting
Voor veel jongeren begint een streak als iets leuks. Toch kan het na verloop van tijd veranderen in een dagelijkse verplichting. Er zijn jongeren die een herinnering of wekker instellen om een streak niet te verliezen. Anderen sturen vlak voor middernacht nog snel een willekeurige foto, puur om de teller door te laten lopen. Het gaat dan niet meer om het gesprek, maar om het behouden van het cijfer.
Onderzoekers wijzen erop dat zulke functies bewust zijn ontworpen om gebruikers regelmatig terug te laten keren naar een app. Hoe vaker iemand de app opent, hoe groter de betrokkenheid bij het platform. Dat betekent niet dat iedere jongere verslaafd raakt, maar het verklaart wel waarom sommige functies moeilijk los te laten zijn.
Wanneer cijfers belangrijker worden dan het contact
Het risico van deze systemen is dat de aandacht verschuift van de inhoud naar de cijfers. Een foto wordt niet alleen gedeeld omdat iemand iets wil laten zien, maar ook omdat er wordt gekeken hoeveel views of likes deze oplevert.
Ook vriendschappen kunnen hierdoor anders aanvoelen. Jongeren kunnen zich afvragen waarom iemand een streak laat verlopen of waarom een bericht niet direct wordt geopend. Zo kunnen cijfers invloed krijgen op hoe relaties worden ervaren, terwijl ze eigenlijk weinig zeggen over de kwaliteit van een vriendschap.
Snapscore kan zelfs misbruikt worden
Niet alleen jongeren kennen waarde toe aan deze cijfers. Ook criminelen maken er soms gebruik van.
Uit onderzoek van Pointer bleek dat accounts met een hoge Snapscore werden ingezet om betrouwbaarder over te komen bij de verkoop van drugs via Snapchat. Onderzoekers konden zonder veel moeite drugs en zelfs een vuurwapen aangeboden krijgen. Een hoge Snapscore gaf kopers het gevoel dat een account langer bestond en daardoor betrouwbaarder was, terwijl die score daar helemaal niets over zegt.
Dit laat zien dat cijfers op sociale media niet alleen invloed hebben op hoe jongeren zichzelf zien, maar ook op hoe zij anderen beoordelen. Een hoog aantal volgers, veel views of een hoge Snapscore betekent niet automatisch dat iemand betrouwbaar is.
Wat kunnen ouders en scholen doen?
Voor volwassenen is het verleidelijk om te zeggen dat likes en streaks “niet belangrijk zijn”. Voor jongeren voelen deze cijfers echter vaak wél belangrijk. Daarom helpt het meer om nieuwsgierig te zijn naar wat erachter zit.
Vraag bijvoorbeeld waarom een streak zo belangrijk voelt of waarom een video veel of juist weinig views kreeg. Door hierover zonder oordeel in gesprek te gaan, ontstaat meer begrip voor de sociale druk die jongeren online kunnen ervaren.
Het is daarnaast waardevol om jongeren uit te leggen hoe sociale media zijn ontworpen. Veel functies zijn bedoeld om gebruikers zo lang mogelijk actief te houden. Wanneer jongeren begrijpen waarom apps werken zoals ze werken, kunnen zij bewuster omgaan met de invloed ervan.
Meer dan een getal op een scherm
Streaks, likes, views en Snapscores lijken eenvoudige cijfers, maar ze kunnen veel invloed hebben op hoe jongeren sociale media beleven. Ze kunnen zorgen voor plezier en verbinding, maar ook voor druk, onzekerheid of de behoefte om voortdurend online te zijn.
Door jongeren te helpen begrijpen dat deze cijfers geen maat zijn voor hun waarde, populariteit of betrouwbaarheid, ontwikkelen zij meer digitale weerbaarheid. Juist dat helpt hen om sociale media bewuster te gebruiken en keuzes te maken die passen bij henzelf, in plaats van bij een teller op een scherm.