Op scholen en in de samenleving is er steeds meer aandacht voor identiteit, mentale gezondheid en inclusie. Deze aandacht is bedoeld om jongeren te ondersteunen. Toch laten recente publicaties zien dat het gebruik van identiteitslabels bij jongeren ook negatieve gevolgen kan hebben voor hun ontwikkeling.
Labels kunnen ontwikkeling beperken
Jongeren hebben vooral ruimte nodig om zichzelf te ontdekken. Het snel toekennen van identiteitslabels averechts werken. Wat bedoeld is als bescherming of erkenning, kan veranderen in een kader waar jongeren zich aan moeten conformeren. Dat kan leiden tot weerstand of het gevoel dat er verwachtingen aan een identiteit vastzitten.
GGZnieuws waarschuwt voor de gevolgen van vroeg labelen. In het artikel wordt gesteld dat labels invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van de persoonlijkheid. Wanneer jongeren zichzelf gaan identificeren met een label, bestaat het risico dat hun zelfbeeld kleiner wordt en minder ruimte laat voor verandering.
Identiteitsvorming is een proces
Zowel Trouw als GGZnieuws benadrukken dat identiteitsontwikkeling geen vaststaand traject is. Jongeren bevinden zich in een fase waarin gevoelens, gedrag en overtuigingen kunnen wisselen. Het vastleggen van die ontwikkeling in vaste termen kan ervoor zorgen dat jongeren zichzelf gaan definiëren op basis van een momentopname.
Volgens deskundigen kan dit ertoe leiden dat normaal experimenteergedrag wordt geïnterpreteerd als iets blijvends. Daardoor kunnen jongeren het gevoel krijgen dat zij zich moeten gedragen naar een label, in plaats van vrij te kunnen onderzoeken wie zij zijn.
Risico op polarisatie
Daarnaast wordt gewezen op een breder maatschappelijk effect. Het veelvuldig werken met identiteitslabels kan bijdragen aan polarisatie. Jongeren kunnen het gevoel krijgen dat zij een positie moeten innemen in discussies over identiteit, terwijl zij daar nog niet klaar voor zijn of zich niet in de bestaande categorieën herkennen.
Dit kan leiden tot spanningen in gesprekken en minder ruimte voor nuance. In plaats van open dialoog ontstaat het risico op wij-zij-denken, waarbij standpunten tegenover elkaar komen te staan.
Mentale druk en zelfbeeld
Het labelen kan ook mentale druk veroorzaken. Jongeren kunnen zich gaan vastklampen aan een identiteit omdat die houvast biedt, terwijl dit hun ontwikkeling juist kan beperken. Het label kan een verklaring worden voor gedrag of gevoelens, waardoor groei, verandering en zelfreflectie minder vanzelfsprekend worden.
Psychologen benadrukken dat jongeren baat hebben bij een breed en flexibel zelfbeeld. Dat biedt ruimte voor persoonlijke groei en voorkomt dat jongeren zichzelf reduceren tot één kenmerk of categorie.
Ruimte boven categorisering
Er wordt benadrukt dat jongeren vooral behoefte hebben aan ruimte. Ruimte om vragen te stellen, te twijfelen en van gedachten te veranderen. Identiteit wordt niet gevormd door labels, maar door ervaringen, relaties en tijd.
Door identiteit niet te strak te definiëren, blijft er ruimte voor ontwikkeling en nuance. Dat draagt bij aan een gezonder zelfbeeld en voorkomt dat jongeren vast komen te zitten in een identiteit die niet (meer) bij hen past.