Vier op de tien jongeren komen online strafbare of gewelddadige pornobeelden tegen.
Vaak ongevraagd. Soms herhaaldelijk. En regelmatig op jonge leeftijd. Uit recent onderzoek blijkt dat deze beelden diepe indruk kunnen maken. Jongeren geven aan dat ze sommige fragmenten niet meer van hun netvlies krijgen. Dat vraagt om aandacht. Zeker binnen het onderwijs.
Wat zien jongeren precies?
Het gaat niet om ‘reguliere’ porno. Het gaat om beelden met geweld, dwang of strafbare seksuele handelingen. Uit onderzoek van Offlimits blijkt dat 1 op de 6 jongeren online beelden heeft gezien van seksueel misbruik van minderjarigen. Het onderzoek laat zien dat jongeren hier vaak per toeval mee in aanraking komen. Bijvoorbeeld via sociale media, groepsapps of doorgestuurde links.
Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat gemiddeld 40 procent van de jongeren strafbare of gewelddadige pornobeelden heeft gezien. Met name jongens worden hiermee geconfronteerd.
Hoe komen jongeren hiermee in aanraking?
In veel gevallen gebeurt dit onbedoeld. Beelden verschijnen plots in tijdlijnen, chats of via doorkliklinks. Algoritmes spelen daarin een grote rol. Jongeren hebben hier zelden controle over en zijn er meestal niet op voorbereid. Juist die onverwachte confrontatie maakt de impact groot.
Waarom is dit zo schadelijk?
Allereerst omdat jongeren deze beelden vaak niet goed kunnen duiden. Hun brein is nog in ontwikkeling en grenzen zijn nog niet helder gevormd. Daarnaast vervormen dit soort beelden hun kijk op seksualiteit, consent en relaties. Geweld kan genormaliseerd worden. Zeker wanneer er geen gesprek over plaatsvindt.
Sommige jongeren ervaren angst, schaamte of stress. Anderen krijgen last van een verstoord beeld van intimiteit. Veel jongeren weten bovendien niet dat het bekijken of doorsturen van dit soort beelden (waar minderjarigen in voorkomen) strafbaar is.
Dit speelt ook op school
Wat jongeren online zien, nemen zij mee de school in. Dat gebeurt vaak ongemerkt. In gesprekken met leeftijdsgenoten, in grapjes, in gedrag of in een verstoord beeld van seksualiteit en grenzen. Strafbare en gewelddadige pornobeelden blijven niet online hangen, maar werken door in hoe jongeren denken, voelen en handelen.
Onderzoek van Offlimits laat zien dat veel jongeren al op jonge leeftijd met dit soort beelden worden geconfronteerd, vaak onbedoeld. Die eerste confrontatie is zelden begeleid. Jongeren blijven er alleen mee zitten. Dat maakt school tot een belangrijke plek om signalen te herkennen en het gesprek veilig te openen.
Het gaat daarbij niet om controleren of verbieden. Het gaat om begrijpen wat jongeren zien en wat dat met hen kan doen. Zeker omdat een deel van de jongeren aangeeft dat beelden blijven hangen, grenzen vervagen of schaamte ontstaat.
Begeleiding en voorlichting maken het verschil
Goede begeleiding begint met erkenning. Jongeren hebben behoefte aan uitleg over porno. Wat echt is en wat niet. Wat normaal lijkt online, maar dat niet is. En waar de grens ligt tussen nieuwsgierigheid en strafbare inhoud.
Uit onderzoek blijkt dat bijna de helft van de jongvolwassenen geen voorlichting heeft gehad over porno. Dat betekent dat jongeren zelf moeten uitzoeken wat zij zien, zonder context of duiding. Juist daar ligt een risico. Beelden kunnen een vertekend beeld geven van consent, geweld en seksuele relaties.
Binnen onze voorlichtingen besteden wij daarom expliciet aandacht aan seksualiteit. We bespreken wat de impact kan zijn op hun ontwikkeling en wanneer het belangrijk is om hulp te zoeken. Niet met angst, maar met kennis en rust.
Praten zonder oordeel
Voor jongeren is het essentieel dat er ruimte is om vragen te stellen. Zonder schaamte. Zonder direct oordeel. Veel jongeren weten niet dat het bekijken of doorsturen van bepaalde beelden strafbaar is. Anderen voelen zich schuldig of verward, maar durven dat niet te benoemen.
Wanneer scholen dit onderwerp serieus en zorgvuldig oppakken, ontstaat er ruimte. Voor uitleg. Voor begeleiding. En voor het versterken van weerbaarheid.
Samen verantwoordelijkheid nemen
Strafbare en gewelddadige pornobeelden zijn geen randverschijnsel. Ze maken onderdeel uit van de online werkelijkheid van jongeren. Daarom vraagt dit om gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Door jongeren goed te begeleiden en structureel aandacht te besteden aan voorlichting, kunnen scholen bijdragen aan een gezondere seksuele ontwikkeling. En laten zij zien dat jongeren er niet alleen voor staan, ook als wat zij online zien verwarrend of heftig is.