Groepsdruk onder jongeren is een krachtig mechanisme. Toch laten recente nieuwsberichten zien dat de impact groter lijkt dan ooit. Zo blijkt uit onderzoek van Pointer dat op bijna twee derde van de middelbare scholen schokkende geweldsvideo’s rondgaan.
Daarnaast meldt RTL Nieuws dat groepsgeweld onder jonge meiden toeneemt. Deze ontwikkelingen roepen vragen op. Waarom gedragen jongeren zich in groepen anders dan wanneer zij alleen zijn? En hoe kunnen scholen hier preventief op inspelen?
Waarom groepsdruk onder jongeren zo sterk werkt
Allereerst speelt de behoefte om erbij te horen een grote rol. In de puberteit is acceptatie door leeftijdsgenoten essentieel. Daardoor zijn jongeren extra gevoelig voor de mening van de groep.
Psychologisch onderzoek laat bovendien zien dat mensen zich in groepen anders gedragen dan individueel. Verantwoordelijkheid wordt als het ware verdeeld. Daardoor voelen jongeren minder persoonlijke remming. Wat zij alleen nooit zouden doen, kan in een groep ineens normaal lijken. Bij groepsdruk onder jongeren gaat het daarom vaak niet om slechte intenties, maar om sociale dynamiek. De angst om buitengesloten te worden weegt soms zwaarder dan het besef dat iets verkeerd is.
De invloed van sociale media
Tegelijkertijd versterken sociale media de druk. Geweldsincidenten worden gefilmd en verspreid. Daardoor ontstaat niet alleen groepsdruk op het moment zelf, maar ook online. Jongeren willen niet alleen meedoen, maar ook zichtbaar zijn.
Uit berichtgeving blijkt dat schokkende geweldsvideo’s op veel scholen circuleren. Wanneer dit herhaaldelijk gebeurt, kan er normalisering optreden. Geweld wordt dan minder uitzonderlijk en meer onderdeel van de groepscultuur. Daarnaast zorgt online verspreiding voor blijvende gevolgen. Een impulsief moment kan jarenlang terug te vinden zijn.
Groepsgeweld onder jonge meiden
Opvallend is dat groepsgeweld onder jonge meiden toeneemt. Dat doorbreekt het stereotype dat vooral jongens betrokken zijn bij fysiek geweld. Ook hier speelt groepsdruk onder jongeren een belangrijke rol.
Binnen hechte vriendengroepen kan loyaliteit doorslaan in gezamenlijk grensoverschrijdend gedrag. Bovendien kan onderlinge competitie of statusdruk escaleren wanneer niemand durft in te grijpen. Daarom is het essentieel dat jongeren leren herkennen wanneer groepsdruk hun keuzes beïnvloedt.
Wat kunnen scholen doen?
Allereerst is bewustwording cruciaal. Wanneer leerlingen begrijpen hoe groepsprocessen werken, herkennen zij sneller manipulatie of subtiele druk. Daarnaast helpt het om situaties bespreekbaar te maken waarin ‘nee’ zeggen lastig is. Verder is een duidelijke schoolcultuur van groot belang. Heldere afspraken over filmen, delen van beelden en geweld zorgen voor duidelijke grenzen. Tegelijkertijd moeten leerlingen weten waar zij terechtkunnen als zij zich onder druk gezet voelen.
Mentorlessen, burgerschapslessen en projectweken kunnen ruimte bieden om thema’s als weerbaarheid, sociale veiligheid en online gedrag structureel te behandelen. Want groepsdruk onder jongeren staat nooit op zichzelf, maar raakt aan bredere maatschappelijke ontwikkelingen.
Voorkomen is beter dan ingrijpen
Groepsdruk hoort bij opgroeien. Toch zien we dat de gevolgen ernstiger kunnen zijn wanneer sociale media en groepsdynamiek elkaar versterken. Daarom is het belangrijk dat scholen en ouders niet alleen reageren op incidenten, maar ook preventief werken aan weerbaarheid.
Wanneer jongeren leren zelfstandig keuzes te maken en verantwoordelijkheid te nemen, verkleint dat de kans dat zij meegaan in schadelijk groepsgedrag.