Alcohol hoort voor veel mensen nog steeds bij feestjes, verjaardagen en vakanties. Ook jongeren groeien op in een omgeving waarin drinken vaak als vanzelfsprekend wordt gezien. Toch laten onderzoeken al jaren zien dat alcoholgebruik op jonge leeftijd risico’s met zich meebrengt voor de gezondheid en de ontwikkeling van de hersenen. Tegelijkertijd adviseert de Gezondheidsraad inmiddels dat er eigenlijk geen veilige hoeveelheid alcohol bestaat.
Dat betekent niet dat jongeren massaal drinken of dat ouders zich overal zorgen over moeten maken. Sterker nog: steeds meer jongeren stellen het drinken van alcohol uit. Toch blijft het belangrijk om met jongeren in gesprek te gaan over alcohol, groepsdruk en de invloed van hun omgeving. Juist daar kunnen ouders en scholen veel verschil maken.
Jongeren drinken minder, maar alcohol blijft aanwezig
De afgelopen jaren is het alcoholgebruik onder jongeren afgenomen. Volgens cijfers van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) drinkt een kleiner deel van de jongeren regelmatig alcohol dan tien jaar geleden. Vooral onder leerlingen in het voortgezet onderwijs is deze daling zichtbaar.
Dat is een positieve ontwikkeling. Tegelijkertijd drinkt nog steeds een aanzienlijk deel van de oudere tieners alcohol, zeker vanaf zestien jaar. Voor veel jongeren blijft alcohol verbonden aan uitgaan, festivals, sportkantines of feestjes met vrienden. Daardoor ontstaat soms het gevoel dat drinken erbij hoort. Jongeren die ervoor kiezen om geen alcohol te drinken, kunnen het idee krijgen dat zij zich moeten verantwoorden of iets missen.
Waarom alcohol juist voor jongeren extra risico’s heeft
De hersenen van jongeren zijn nog volop in ontwikkeling. Vooral de gebieden die verantwoordelijk zijn voor plannen, impulscontrole en het maken van afwegingen ontwikkelen zich nog tot ongeveer het 25e levensjaar.
Alcohol kan die ontwikkeling verstoren. Daarnaast vergroot alcohol de kans op:
- impulsief gedrag;
- ongelukken en verkeersongevallen;
- onveilige situaties;
- slechtere schoolprestaties;
- een grotere kans op problematisch alcoholgebruik op latere leeftijd.
De Gezondheidsraad benadrukt daarom dat de veiligste keuze is om geen alcohol te drinken. Dat advies geldt voor volwassenen, maar is voor jongeren nog belangrijker omdat hun lichaam en hersenen gevoeliger zijn voor de effecten van alcohol.
De invloed van vrienden én sociale media
Jongeren leren niet alleen van hun ouders of school. Ook sociale media spelen een grote rol in hoe zij naar alcohol kijken.
Op TikTok, Instagram en Snapchat verschijnen video’s van festivals, vakanties, studentenfeesten en challenges waarbij alcohol vaak een vanzelfsprekend onderdeel lijkt van plezier. Influencers en leeftijdsgenoten laten vooral de leuke momenten zien. De gevolgen, zoals misselijkheid, spijt, ruzies of ongelukken, blijven meestal buiten beeld. Hierdoor kan het lijken alsof iedereen drinkt, terwijl dat in werkelijkheid lang niet altijd zo is. Sociale media versterken daarmee soms sociale normen die niet overeenkomen met de werkelijkheid.
Ouders blijven de belangrijkste invloed
Hoewel vrienden belangrijk worden tijdens de puberteit, blijven ouders veel invloed houden op de keuzes van hun kinderen. Onderzoek laat zien dat duidelijke afspraken, open gesprekken en zelf het goede voorbeeld geven bijdragen aan later of minder alcoholgebruik.
Dat betekent niet dat gesprekken alleen over verboden hoeven te gaan. Juist nieuwsgierigheid werkt vaak beter. Vraag bijvoorbeeld hoe alcohol op feestjes wordt ervaren, of jongeren zich weleens onder druk voelen gezet en hoe zij denken over iemand die ervoor kiest om niet te drinken. Door zonder oordeel te luisteren, ontstaat ruimte om samen na te denken over gezonde keuzes.
Alcohol normaliseren begint vaak klein
De Gezondheidsraad pleit ervoor om alcohol minder vanzelfsprekend te maken in de samenleving. Niet omdat iedereen direct moet stoppen met drinken, maar omdat alcohol nu op veel plekken als standaard wordt gepresenteerd.
Voor jongeren is die normalisering extra zichtbaar. Alcohol verschijnt in films, series, muziekvideo’s, sportkantines, familiefeestjes en op sociale media. Daardoor ontstaat gemakkelijk het idee dat drinken hoort bij volwassen worden of gezelligheid. Juist daarom is het waardevol om ook zichtbaar te maken dat niet drinken een normale keuze is. Wanneer jongeren merken dat zij geen uitzondering zijn, wordt de sociale druk vaak kleiner.
Digitale weerbaarheid gaat ook over middelengebruik
Sociale media kunnen verwachtingen creëren, groepsdruk versterken en bepaalde keuzes normaliseren. Digitale weerbaarheid betekent daarom ook dat jongeren leren herkennen hoe beelden online hun gedrag kunnen beïnvloeden. Door kritisch te kijken naar wat zij online zien én door thuis en op school open over alcohol te praten, krijgen jongeren meer ruimte om hun eigen keuzes te maken.
Samen werken aan gezonde keuzes
Alcohol zal voorlopig onderdeel blijven van onze samenleving. Toch laten de cijfers zien dat verandering mogelijk is. Steeds meer jongeren beginnen later met drinken en steeds meer volwassenen kiezen er bewust voor om minder of geen alcohol te drinken.
Door alcohol minder vanzelfsprekend te maken, eerlijke gesprekken te voeren en ook de invloed van sociale media bespreekbaar te maken, helpen we jongeren om bewuste keuzes te maken. Niet vanuit angst of verboden, maar vanuit kennis, weerbaarheid en vertrouwen.