In de klas, op het schoolplein en zelfs thuis op de bank; steeds vaker gebruiken jongeren AI chatbots als ChatGPT. Niet alleen als hulp voor school, maar blijkbaar ook om hun hart te luchten. Niet met een vriend, ouder of hulpverlener, maar dus met een AI.
AI als therapeut
AI programma’s als ChatGPT zijn laagdrempelig. Het zit op je telefoon, is altijd beschikbaar en vraagt geen wachttijd of intakegesprek. Psycholoog Anita Hubner legt uit dat veel jongeren het lastig vinden om echte hulp te zoeken, bijvoorbeeld door schaamte of het gevoel ‘niet ernstig genoeg’ te zijn. Een AI voelt veiliger: het oordeelt niet en reageert direct.
In een radio-uitzending van NPO Radio 1 worden alle voordelen, maar ook de risico’s van AI Chatbots besproken. Het wordt steeds vaker ingezet door jongeren als gesprekspartner bij mentale of emotionele vragen. Volgens cijfers van het CBS gebruikte in 2024 ruim 48% van de jongeren tussen de 18 en 25 jaar AI programma’s als ChatGPT, vooral voor studiegerelateerde hulp, wordt benoemd in de uitzending. Maar uit een opiniepeiling van EenVandaag blijkt dat 1 op de 10 jongeren het AI-systeem ook gebruikt als een soort digitale therapeut.
De keerzijde
ChatGPT is geen mens en werkt op basis van informatie van het internet. Hoogleraar AI Mark Hoogendoorn (VU Amsterdam) waarschuwt in de uitzending van NPO Radio 1 dat de antwoorden daardoor niet altijd kloppen. En dat is juist in kwetsbare situaties riskant. Soms volgt een jongere een advies letterlijk op, zonder te beseffen dat het geen professioneel advies is.
Daarnaast speelt privacy een grote rol. Waar komen de ingevoerde teksten terecht? Worden ze opgeslagen? En op welke servers? Volgens Hoogendoorn kunnen gesprekken zomaar op servers buiten Europa belanden, zonder dat jongeren dat beseffen.
Daarnaast mist AI iets fundamenteels: menselijkheid. ChatGPT reageert alleen op wat je typt. Anita Hubner legt in dezelfde uitzending van NPO Radio 1 uit dat een echte therapeut ziet wanneer iemand stilvalt, twijfelt of non-verbaal iets laat zien. AI kan dat niet. En dat maakt het lastig in het geval van serieuze klachten of hulpvragen.
Wat kunnen we doen?
Het gebruik van AI voor advies is niet per definitie negatief; ChatGPT verwijst regelmatig naar professionele hulp en het kan een uitlaatklep zijn voor jongeren die nergens anders durven aan te kloppen. Sommige jongeren vinden het daarom juist prettig om hun hart te luchten bij een chatbot. Bovendien komen sommige adviezen wél uit betrouwbare bronnen, zoals gezondheidwebsites.
Toch is het essentieel dat jongeren snappen hoe zo’n AI chatbot werkt en vooral wat de beperkingen zijn. Door hen daar bewust van te maken, voorkomen we dat ze blind vertrouwen op deze digitale gesprekspartner.