Een laag zelfbeeld komt onder jongeren vaker voor dan veel volwassenen beseffen. Twijfelen aan jezelf, jezelf voortdurend vergelijken met anderen en negatief over jezelf denken kan diep ingrijpen op het welzijn van jongeren. Juist op school en in de online leefwereld wordt die onzekerheid vaak versterkt. Daarom is het belangrijk dit onderwerp serieus te nemen en bespreekbaar te maken.
Wat is een laag zelfbeeld?
Een laag zelfbeeld betekent dat jongeren structureel negatief over zichzelf denken. Ze vinden zichzelf niet goed genoeg, voelen zich minderwaardig of twijfelen voortdurend aan hun capaciteiten. Volgens psychologen hangt een gezond zelfbeeld samen met eigenwaarde en zelfrespect: het vertrouwen dat je ertoe doet, ook als je fouten maakt. Wanneer die basis ontbreekt, ontstaat er onzekerheid die zich kan vastzetten in gedrag en gedachten.
Vergelijken met anderen vergroot onzekerheid
Tijdens de puberteit zijn jongeren extra gevoelig voor vergelijking. Het NJi laat zien dat jongeren zichzelf steeds vaker spiegelen aan leeftijdsgenoten, zowel offline als online. Op sociale media zien zij vooral succes, populariteit en perfecte plaatjes. Daardoor ontstaat het gevoel dat anderen het beter doen, leuker zijn of meer bereiken. Dit versterkt het idee tekort te schieten, terwijl het beeld dat jongeren zien vaak onrealistisch is.
Een laag zelfbeeld gaat vaak samen met negatieve zelfspraak. Jongeren zeggen tegen zichzelf dat ze falen, dom zijn of het nooit goed doen. Psychologen waarschuwen dat deze innerlijke kritiek niet onschuldig is. Negatieve zelfspraak vergroot de kans op angstklachten, somberheid en zelfs burn-out. Gedachten worden overtuigingen, en overtuigingen bepalen gedrag. Jongeren durven minder, trekken zich terug of leggen de lat onhaalbaar hoog.
Signalen van een negatief zelfbeeld
Een negatief zelfbeeld uit zich niet altijd duidelijk. Toch zijn er herkenbare signalen. Jongeren kunnen perfectionistisch zijn of juist snel opgeven. Ze hebben moeite met complimenten, zijn bang om fouten te maken of zoeken voortdurend bevestiging. Ook lichamelijke klachten, prikkelbaarheid of vermijdingsgedrag kunnen een rol spelen. Deze signalen worden soms gezien als ‘pubergedrag’, terwijl er meer onder ligt.
De rol van school en omgeving
School is een belangrijke plek voor identiteitsontwikkeling. Prestatiedruk, sociale dynamiek en verwachtingen spelen hier dagelijks een rol. Wanneer jongeren zich niet veilig voelen om fouten te maken of zichzelf te zijn, kan dat het zelfbeeld verder ondermijnen. Daarom is het essentieel dat scholen aandacht hebben voor mentale weerbaarheid, zelfvertrouwen en sociale veiligheid.
Door thema’s als zelfbeeld, sociale vergelijking en mentale gezondheid bespreekbaar te maken, ontstaat herkenning en ruimte voor gesprek. Dat verkleint de kans dat jongeren vastlopen in negatieve gedachten over zichzelf.
Waarom vroeg signaleren zo belangrijk is
Hoe langer een laag zelfbeeld blijft bestaan, hoe groter de impact. Het beïnvloedt schoolprestaties, relaties en mentale gezondheid. Door vroeg te signaleren en ondersteuning te bieden, kunnen jongeren leren hun gedachten te relativeren en een realistischer beeld van zichzelf ontwikkelen.
Door jongeren te leren dat onzekerheid erbij hoort, maar niet leidend hoeft te zijn, werken we aan veerkracht en zelfvertrouwen.