Een ogenschijnlijk onschuldig filmpje groeit in korte tijd uit tot een virale TikTok-trend. In de video is een moeder te horen die op een lieve, kinderlijke toon zegt: “Noortje, kijk eens naar mama, heb jij alle boekjes uit de kast gehaald?” Het meisje kijkt om, lacht en stopt vervolgens haar hele hand in haar mond.
Wat begon als een persoonlijk en liefdevol moment, wordt inmiddels massaal nagedaan. Onder het fragment verschijnt op TikTok een standaard “geluid”, dat gebruikers onder hun eigen video’s zetten. Inmiddels zijn er meer dan 12.000 video’s gemaakt met dit fragment (van wat wij hebben kunnen vinden onder één geluid) en hebben alle video’s al ruim 2 miljoen views. Daarnaast ontstaan er profielen en edits waarin het meisje centraal staat, soms met teksten als “ik hou van me hand”.
Dit roept belangrijke vragen op. Want waar ligt de grens tussen een online trend en respectloos gebruik van kwetsbare content?
Online trends: onschuldig of grensoverschrijdend?
TikTok draait op herhaling. Een fragment wordt opgepakt, nagespeeld en uitvergroot. Dat mechanisme is niet nieuw. Toch verandert de context wanneer het gaat om een jong, gehandicapt kind.
Enerzijds zien jongeren vaak vooral de humor of de herkenbaarheid. Ze denken niet altijd na over de herkomst van het fragment. Bovendien werkt het algoritme versterkend: hoe vaker een geluid wordt gebruikt, hoe groter de zichtbaarheid.
Anderzijds gaat het hier om een kwetsbaar kind dat zelf geen keuze maakt in de verspreiding. Wanneer volwassenen en jongeren massaal aan de haal gaan met zulke beelden, verschuift de situatie van ‘trend’ naar mogelijk digitale grensoverschrijding.
Kinderen online plaatsen: een bewuste keuze?
De eerste verantwoordelijkheid ligt vaak bij ouders. Veel ouders delen uit liefde en trots beelden van hun kinderen. Dat is begrijpelijk. Toch heeft online plaatsen blijvende gevolgen. Zeker bij kinderen met een beperking kan de impact groter zijn. Wat nu een lief moment lijkt, kan later uitgroeien tot een bron van spot of misbruik. Bovendien verliezen ouders controle zodra een video viral gaat. Geluiden worden losgekoppeld van het originele account. Edits verschijnen zonder toestemming. Daarom is het essentieel dat scholen en ouders samen het gesprek voeren over sharenting, privacy en digitale veiligheid.
Volwassenen als voorbeeld
Wat deze situatie extra gevoelig maakt, is dat niet alleen jongeren meedoen. Ook volwassenen maken parodieën of verspreiden het fragment verder. Daarmee ontstaat een dubbel signaal. Enerzijds verwachten we van jongeren dat zij respectvol omgaan met kwetsbare personen. Anderzijds laten volwassenen zien dat online bereik soms belangrijker wordt gevonden dan ethiek.
Juist daarom is mediawijsheid geen onderwerp dat alleen bij jongeren ligt. Het vraagt om voorbeeldgedrag.
Online pesten of ‘gewoon’ een trend?
Niet elke parodie of trend is direct pesten. Toch kan massale nabootsing leiden tot digitale vernedering. Zeker wanneer een kind met een beperking onbedoeld het middelpunt wordt van grapjes of memes. Online pesten begint vaak subtiel. Een grap. Een parodie. Een ‘onschuldig’ geluid. Maar wanneer duizenden video’s circuleren, ontstaat groepsdruk en normalisering.
Scholen zien steeds vaker dat online trends doorsijpelen naar het schoolplein. Daarom is het belangrijk om niet alleen het gedrag, maar ook de onderliggende mechanismen te bespreken:
- Waarom doen jongeren mee aan trends?
- Wat is de rol van groepsdruk?
- Wanneer gaat humor over in grensoverschrijding?
- Wat betekent digitale empathie?
Wat kunnen scholen concreet doen?
Scholen spelen een cruciale rol in het bespreekbaar maken van online trends en digitale ethiek. Door actuele voorbeelden te gebruiken, sluit het gesprek beter aan bij de leefwereld van leerlingen.
Wij merken dat interactieve sessies over online gedrag, groepsdruk en digitale veiligheid jongeren bewuster maken van hun rol. Daarnaast helpt het om ouders te betrekken via ouderavonden over social media en online opvoeding.
De kern van deze situatie gaat verder dan één TikTok-fragment. Het raakt aan een bredere vraag: hoe gaan wij als samenleving om met kwetsbaarheid online?
Kinderen verdienen bescherming. Tegelijkertijd verdienen jongeren begeleiding in hun digitale ontwikkeling.
Wanneer volwassenen en scholen samen verantwoordelijkheid nemen, ontstaat er ruimte voor bewustwording. En juist daar ligt de kracht van preventie.