De discussie over drugsproblematiek gaat vaak over illegale middelen zoals cocaïne, xtc of cannabis. Toch laten recente cijfers een ander beeld zien. In Nederland spelen opioïde pijnstillers een steeds grotere rol bij sterfgevallen door drugs.
Volgens recente berichten van het Trimbos-instituut gaat het onder andere om zware pijnstillers zoals oxycodon, fentanyl en morfine. Deze middelen worden vaak voorgeschreven door artsen, maar kunnen ook leiden tot afhankelijkheid en misbruik. Hoewel deze problematiek vooral bij volwassenen zichtbaar is, raakt het onderwerp ook jongeren. Juist daarom is het belangrijk dat scholen, ouders en professionals begrijpen wat er speelt.
Steeds vaker opioïde pijnstillers betrokken bij sterfgevallen
Uit onderzoek waarover het Trimbos-instituut bericht blijkt dat opioïde pijnstillers steeds vaker voorkomen bij drugsgerelateerde sterfgevallen in Nederland. Dat betekent niet dat het altijd om bewust misbruik gaat. In sommige gevallen gaat het om verkeerd gebruik, combinatie met andere middelen of langdurige afhankelijkheid.
Opioïden zijn krachtige medicijnen die worden voorgeschreven bij ernstige pijn, bijvoorbeeld na operaties of bij chronische aandoeningen. Ze kunnen echter ook een sterk verslavend effect hebben. Wanneer mensen deze middelen langer gebruiken dan bedoeld, kan afhankelijkheid ontstaan. Daarnaast speelt ook het gebruik van meerdere middelen tegelijk een rol. De combinatie van opioïden met bijvoorbeeld alcohol of andere medicijnen kan levensgevaarlijk zijn.
Jongeren groeien op in een omgeving waar medicatie normaal lijkt
Voor jongeren lijkt medicatie tegenwoordig steeds normaler. In veel gezinnen liggen pijnstillers, slaapmiddelen of andere medicijnen binnen handbereik. Daardoor ontstaat soms het idee dat medicijnen automatisch veilig zijn.
Toch kunnen juist zware pijnstillers grote risico’s met zich meebrengen. Jongeren horen via sociale media, vrienden of internet steeds vaker verhalen over medicijnen die een “sterk effect” zouden hebben. Soms worden deze middelen ook doorverkocht of gedeeld. Daarnaast kan nieuwsgierigheid een rol spelen. Jongeren experimenteren nu eenmaal, zeker wanneer zij onvoldoende weten wat de risico’s zijn.
De invloed van sociale media en online informatie
Online platforms spelen een steeds grotere rol in hoe jongeren informatie over middelen krijgen. Op sociale media circuleren video’s en verhalen over drugsgebruik, medicatie en experimenteren met middelen. Soms worden medicijnen daarbij neergezet als minder gevaarlijk dan illegale drugs. Dat beeld klopt lang niet altijd.
In werkelijkheid kunnen opioïde pijnstillers juist zeer risicovol zijn. De werking op het lichaam is sterk en het verschil tussen een werkzame dosis en een gevaarlijke dosis kan klein zijn. Daarom is goede voorlichting essentieel. Jongeren moeten begrijpen dat “medicijn” niet automatisch betekent dat het veilig is buiten medisch gebruik.
Drugscriminaliteit en een andere aanpak
Naast gezondheidsrisico’s speelt ook een breder maatschappelijk probleem. De handel in drugs en medicijnen hangt vaak samen met georganiseerde criminaliteit. Volgens het Trimbos-instituut is daarom een positieve en preventieve aanpak belangrijk. Alleen inzetten op straf en repressie is niet voldoende. Preventie, onderwijs en bewustwording zijn minstens zo belangrijk.
Juist scholen kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Zij zijn een plek waar jongeren informatie krijgen, vragen kunnen stellen en leren nadenken over keuzes. Wanneer jongeren beter begrijpen wat de gevolgen van middelengebruik zijn, kunnen zij ook bewustere keuzes maken.
Het gesprek over middelengebruik op school
Middelengebruik blijft voor veel jongeren een onderwerp waar weinig open over gesproken wordt. Tegelijkertijd komen zij online voortdurend in aanraking met informatie, verhalen en soms ook normalisering van drugsgebruik. Daarom is het belangrijk dat scholen ruimte maken voor gesprekken over middelengebruik, gezondheid en groepsdruk.
Tijdens de voorlichting over verslaving kan bijvoorbeeld worden besproken hoe verslaving werkt, waarom sommige middelen extra gevaarlijk zijn en hoe jongeren verleid kunnen worden om te experimenteren.
Door dit soort onderwerpen bespreekbaar te maken ontstaat er meer bewustwording.
Preventie begint bij kennis en bewustzijn
Drugspreventie gaat niet alleen over het waarschuwen voor risico’s. Het gaat ook over begrijpen waarom jongeren soms experimenteren en hoe zij leren omgaan met groepsdruk, nieuwsgierigheid en online invloeden. Daarom is het belangrijk dat jongeren betrouwbare informatie krijgen. Niet alleen over illegale drugs, maar ook over medicijnen die bij verkeerd gebruik gevaarlijk kunnen zijn.
Een onderwerp dat aandacht verdient
De groeiende rol van opioïde pijnstillers bij drugs sterfgevallen laat zien dat middelenproblematiek voortdurend verandert. Wat vandaag speelt, kan morgen een nieuwe uitdaging vormen voor jongeren, ouders en scholen.
Door jongeren tijdig te informeren en gesprekken te voeren over middelengebruik kan veel worden voorkomen.