In de bovenbouw van het voortgezet onderwijs kiezen veel jongeren er bewust voor om intieme beelden te maken en te delen. Niet onder dwang, maar omdat het past bij hun nieuwsgierigheid, hun seksualiteit en hun behoefte om te experimenteren binnen relaties.
Wat in het basisonderwijs nog simpel is, “niet doen” wordt in de puberteit veel complexer. Jongeren worden zelfstandiger, krijgen verkeringen en willen soms een intiem moment digitaal delen. Dat betekent niet dat zij ‘roekeloos’ zijn, maar dat zij onderdeel zijn van een generatie voor wie digitale intimiteit normaal is. Daarom is het belangrijk om niet alleen te waarschuwen, maar vooral te begrijpen wat hen motiveert en welke risico’s er tegelijkertijd meekomen.
Nieuwsgierigheid, vertrouwen en bevestiging
Veel jongeren delen beelden omdat ze hun partner willen vertrouwen, omdat een relatie online speelt of omdat ze zich veilig voelen bij elkaar. Sommigen zoeken bevestiging, anderen vinden het spannend en weer anderen zien het als een vorm van intimiteit die past bij deze tijd. Voor jongeren voelt het vaak als een privé-uitwisseling tussen twee mensen. Pas achteraf ontdekken ze hoe kwetsbaar deze keuze kan zijn. Want zelfs bij vrijwillig verstuurde beelden gelden juridische en sociale risico’s waar jongeren zich niet altijd bewust van zijn.
Het dilemma wanneer jij een beeld krijgt en de ander dat niet weet
Een situatie die steeds vaker voorkomt, is dat jongeren een naaktbeeld krijgen dat niet voor hen bedoeld was, of dat de afzender niet weet dat het verder is verspreid. Wat doe je dan als je een intieme foto ontvangt van iemand die je kent? Wat als het van je vriendin is, maar zij niet weet dat jij het nu ook hebt? Jongeren komen hierdoor in een lastig moreel en soms strafbaar grijs gebied terecht. Ze voelen verantwoordelijkheid, schaamte of angst om iets verkeerds te doen. Zonder begeleiding weten ze vaak niet hoe ze veilig en respectvol moeten handelen.
Wanneer vrijwillige keuzes alsnog omslaan in sextortion
Hoewel deze jongeren bewust kiezen om beelden te delen, betekent dat niet dat ze beschermd zijn tegen sextortion. Integendeel: afpersers maken juist misbruik van situaties waarin jongeren dachten dat alles veilig was. Het blijkt dat slachtoffers vaak wanhopig om hulp vragen wanneer beelden worden misbruikt. De dreiging begint meestal klein, maar groeit snel uit tot financiële eisen, manipulatie of de angst dat vrienden en familie alles te zien krijgen. Omdat jongeren zélf een beeld hebben gestuurd, voelen ze meer schaamte en wachten ze langer om hulp te zoeken.
Explosieve toename onder jongens
Er wordt een sterke stijging onder jongeren gesignaleerd die slachtoffer worden. Veel jongens experimenteren online, sturen beelden terug wanneer iemand flirterig is of herkennen manipulatie minder snel. Omdat jongeren vaak denken dat ze het zelf moeten oplossen, blijven zij langer zwijgen. Om deze groep beter te bereiken, lanceerde Child Focus zelfs een speciaal “Payboy Magazine” voor jonge mannelijke slachtoffers, een opvallend signaal dat jongens vaker stil lijden en serieuze risico’s lopen.
Strafrecht pakt sextortion steeds harder aan
De gevolgen van sextortion worden ook in de rechtszaal duidelijk. In een recente zaak eiste het Openbaar Ministerie 42 maanden celstraf tegen een dader die tientallen jongeren afperste. Dat laat zien dat sextortion niet gezien wordt als een digitale ‘fout’ van een puber, maar als georganiseerde criminaliteit. Toch blijft het grootste risico dat jongeren te lang wachten met hulp zoeken, juist omdat ze denken dat ze iets fout hebben gedaan.
Waarom ouders het gesprek juist met oudere jongeren moeten voeren
Het idee dat oudere jongeren ‘wel beter weten’ klopt niet. Integendeel: juist deze leeftijdsgroep zoekt grenzen op en heeft behoefte aan begeleiding zonder oordeel. Ouders zouden gesprekken moeten voeren over waarom jongeren beelden maken, hoe vertrouwen werkt in relaties, wat respectvolle digitale grenzen zijn en wat je doet als je een beeld ontvangt dat niet voor jou bedoeld is. Niet met alleen waarschuwingen, maar met open vragen: Hoe weet je of iemand betrouwbaar is? Wat doe je als je twijfelt? Hoe zorg je dat je iemand anders niet in gevaar brengt?
Jongeren hoeven niet te horen dat ze dom zijn. Ze moeten weten dat ze altijd naar huis kunnen komen als het misgaat.
Hoe Voorlichting op Scholen jongeren en ouders begeleidt
Bij Voorlichting op Scholen praten wij eerlijk over de realiteit: jongeren sturen soms bewust beelden, en dat hoort bij hun ontwikkeling. Tijdens onze voorlichtingen voor leerlingen bespreken we veilig sexting, grenzen, toestemming en wat je doet wanneer iets misgaat. In ouderavonden geven we ouders praktische tips om het gesprek open te houden, zodat jongeren niet in stilte blijven zitten. Via docententrainingen helpen we scholen signalen te herkennen en leerlingen goed op te vangen. En in projectweken zorgen we voor een veilig schoolklimaat waarin jongeren elkaar niet blootstellen aan risico’s.