In tien jaar tijd is het aantal jongeren dat overlijdt door zelfdoding fors toegenomen. In 2014 ging het om 212 jongeren. In 2024 waren dat er 299. Achter die cijfers schuilt een confronterende realiteit: elke maand overlijdt in Nederland een klas vol jongeren door zelfdoding. Geen abstracte statistiek, maar tientallen levens die abrupt stoppen.
Die toename raakt scholen direct. Jongeren brengen een groot deel van hun leven door in de klas, tussen leeftijdsgenoten en docenten. Juist daar worden signalen vaak als eerste zichtbaar, al worden ze lang niet altijd herkend.
Jongeren laten weinig zien, maar dragen veel
Bij jongeren uit suïcidale gedachten zich vaak anders dan bij volwassenen. Verdriet, somberheid of wanhoop worden niet altijd uitgesproken. Integendeel: veel jongeren blijven functioneren, halen cijfers, lachen met vrienden en vermijden gesprekken over hoe het écht met hen gaat. Dat maakt zelfdoding onder jongeren zo moeilijk te doorgronden.
Onderzoek laat zien dat vooral jonge vrouwen de afgelopen jaren vaker suïcidale gedachten rapporteren. Tegelijkertijd ervaren veel jongeren druk op meerdere fronten. Schoolprestaties, sociale media, onzekerheid over identiteit en toekomst, en het gevoel altijd ‘aan’ te moeten staan versterken elkaar. Die optelsom blijft vaak onzichtbaar.
Waarom scholen een sleutelrol hebben
Scholen zijn geen zorginstellingen, maar spelen wel een cruciale rol in preventie. Jongeren brengen er dagelijks tijd door. Docenten en mentoren zien veranderingen in gedrag, concentratie of sociale contacten vaak eerder dan anderen. Toch blijkt uit cijfers dat signalen regelmatig worden gemist, simpelweg omdat ze niet altijd worden herkend als alarmsignalen.
Daar komt bij dat mentale gezondheid nog steeds lastig bespreekbaar is. Jongeren willen hun omgeving niet belasten of voelen schaamte. Zonder een veilige cultuur waarin gevoelens benoemd mogen worden, blijven gedachten vaak binnenskamers.
Van wegkijken naar vroeg signaleren
Volgens experts is er nog te weinig kennis over hoe suïcidale gedachten zich bij jongeren ontwikkelen. Hun brein is volop in ontwikkeling, emoties zijn intens en het vermogen om perspectief te houden is nog kwetsbaar. Juist daarom is vroeg signaleren levensreddend.
Voorlichting helpt jongeren woorden te geven aan wat ze voelen. Het helpt docenten om gedrag beter te duiden. En het helpt ouders om signalen serieus te nemen, ook als ze subtiel zijn. Niet door jongeren te diagnosticeren, maar door ruimte te maken voor gesprek.
Preventie begint vóór het misgaat
De maatschappelijke impact van zelfdoding is enorm, maar de menselijke impact is onvergelijkbaar groter. Preventie vraagt om aandacht, kennis en durven praten. Niet pas als het crisis is, maar juist daarvoor. Wanneer jongeren leren dat gevoelens bespreekbaar zijn, wordt de drempel om hulp te zoeken lager.
Het team van Voorlichting op Scholen ondersteunt scholen bij het bespreekbaar maken van mentale gezondheid, suïcidale gedachten en weerbaarheid. In voorlichting aan leerlingen, trainingen voor docenten en ouderavonden ligt de nadruk op herkennen, signaleren en handelen. Niet met angst, maar met kennis en nuance.
Elke maand een klas vol jongeren verliezen is geen natuurverschijnsel. Het is een signaal. En signalen vragen om actie.
Praten over gedachten aan zelfdoding kan altijd anoniem via 113. Jongeren kunnen chatten of bellen via 0800-0113. Voor scholen is het essentieel om die weg zichtbaar en bespreekbaar te maken.