Sociale media zijn voor jongeren niet meer weg te denken. Platforms als TikTok, Instagram en Snapchat zijn een vast onderdeel van hun dagelijkse leven. Ze bieden kansen: jongeren kunnen creatief zijn, contact onderhouden en zich verbonden voelen met leeftijdsgenoten. Toch zijn er ook duidelijke keerzijden. Onderzoek laat zien dat intensief gebruik een sterke invloed kan hebben op de mentale gezondheid van jongeren. Slaapproblemen, prestatiedruk en een verstoord zelfbeeld komen steeds vaker voor.
Jong beginnen vergroot de kans op mentale problemen
Steeds meer kinderen krijgen hun eerste smartphone al in de basisschooltijd, soms zelfs vóór hun 10e verjaardag. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat vroeg smartphonegebruik samenhangt met een hoger risico op emotionele problemen. Meisjes lijken hierin extra kwetsbaar: zij ervaren vaker druk om aan schoonheidsidealen te voldoen, waardoor onzekerheid en angstgevoelens toenemen. Het constant vergelijken met anderen via foto’s, likes en hartjes kan het zelfbeeld beïnvloeden. Jongeren ontwikkelen hierdoor sneller de neiging om hun eigenwaarde te laten afhangen van online waardering. Als deze patronen vroeg ontstaan, kan dat blijvende gevolgen hebben voor de mentale gezondheid van jongeren.
Slaap, concentratie en prestatiedruk in de klas
Naast emotionele gevolgen, heeft overmatig socialmediagebruik ook een directe impact op het dagelijks functioneren van jongeren. Het blauwe licht van schermen verstoort het slaapritme, waardoor jongeren later in slaap vallen en minder uren rust krijgen. Ook worden zij ’s nachts vaak wakker door meldingen of de drang om toch nog even te scrollen. Dit slaaptekort heeft invloed op hun concentratievermogen, leerprestaties en stemming. Leraren merken dat leerlingen sneller afgeleid zijn en moeite hebben om langere tijd gefocust te blijven. Dit zorgt voor extra druk, zowel bij de leerlingen als bij het onderwijzend personeel, en legt opnieuw een zware last op de mentale gezondheid.
De groei van problematisch gebruik
Het aantal jongeren dat worstelt met problematisch gebruik van sociale media blijft stijgen. Waar het in 2019 nog om zo’n 8 procent ging, ligt dat percentage inmiddels boven de 13 procent, met een hogere piek onder meisjes. Veel jongeren geven aan dat ze moeite hebben om hun telefoon weg te leggen, ook als ze weten dat het beter voor hen zou zijn. Ze ervaren FOMO (fear of missing out) en voelen een constante druk om online aanwezig te blijven. Hierdoor komen sociale contacten in het echte leven soms op de tweede plaats, wat gevoelens van eenzaamheid kan versterken.
Het team van Voorlichting op Scholen ondersteunt scholen met lessen die leerlingen bewust maken van de invloed van sociale media op hun leven. In onze voorlichtingen voor leerlingen behandelen we thema’s als zelfbeeld, online druk, algoritmes en het herkennen van problematisch gebruik. We laten zien hoe jongeren balans kunnen vinden tussen online en offline activiteiten en hoe ze hun mentale veerkracht versterken.
Daarnaast bieden we ouderavonden waarin ouders leren hoe ze thuis het gesprek aangaan, grenzen stellen en signalen van overbelasting herkennen. Voor docenten en mentoren verzorgen wij docententrainingen om hen te helpen dit thema structureel in het lesprogramma op te nemen.
Samen werken aan gezonde online gewoonten
Sociale media zullen niet verdwijnen, en dat hoeft ook niet. Ze kunnen jongeren verbinden, inspireren en hun wereld vergroten. Maar zonder de juiste begeleiding kunnen ze ook schadelijk zijn voor de mentale gezondheid van jongeren. Door duidelijke afspraken te maken, bewustwording te vergroten en praktische vaardigheden aan te leren, kunnen we ervoor zorgen dat jongeren sterker en weerbaarder online staan.