Er tekent zich een alarmerend patroon af: jongeren zijn niet langer louter slachtoffers van cybercriminaliteit, maar worden steeds vaker actief ingezet als instrumenten, geworven via apps zoals Snapchat of Telegram. Waar vroeger elders om hulp werd gevraagd, ligt de verleiding nu volop binnen handbereik: “Makkelijk en snel geld verdienen” is genoeg om kwetsbare jongeren in de criminaliteit te duwen.
Casussen: jongeren als uitvoerders
Casus 1: Recent veroordeelde de rechtbank de 19-jarige Rohid W. uit Alkmaar tot negen jaar gevangenisstraf. Hij ronselde via Snapchat vier minderjarigen, onder wie een ernstig kwetsbaar meisje van 15 jaar dat zelfs uit huis geplaatst was. De opdracht: overvallen plegen op elektronicazaken.
Casus 2: Realityster Tamara Elbaz werd slachtoffer van een gerichte mishandeling: de dader ronselde via Snapchat vier minderjarige jongens, gaf hen betaalde instructies (€ 500) om haar aan te vallen. Wat des te schrijnender is: de opdrachtgever blijft vooralsnog in de schaduw.
Casus 3: In Tilburg werden twee scholieren (15 en 16 jaar oud) via Snapchat gerekruteerd voor een aanslag op coffeeshop Caza. Ze kregen instructies via een chatgroep, moesten de actie filmen als bewijs en wisten waar het wapen vervolgens verstopt moest worden.
Casus 4: De zaak van de 15-jarige Mike F. toont hoe traditionele misdaad en moderne communicatie samenkomen: hij werd via Snapchat geronseld voor een moordaanslag op een Tsjetsjeense maffiabaas in Hamburg. Een schrijnend voorbeeld van hoe ver dit fenomeen reikt
Wat drijft jongeren om te zwichten?
De casus uit Duitsland maakt duidelijk dat dit probleem internationaal om zich heen grijpt. Europol waarschuwt dan ook dat criminele netwerken jongeren als “kanonnenvoer” inzetten voor overvallen, moordpogingen, aanslagen en oplichting. Daarbij wordt gebruikgemaakt van sociale media zoals Snapchat, Telegram en Discord om jongeren vanaf 14 jaar te ronselen met beloften van geld, status of statusdrang
Wat jongeren ertoe drijft om in te gaan op criminele opdrachten via sociale media, is vaak een combinatie van kwetsbaarheid, groepsdruk, onwetendheid en de schijnbare anonimiteit van online contact. Veel jongeren komen uit moeilijke thuissituaties, hebben financiële problemen of een beperkt sociaal netwerk. Criminelen spelen daar handig op in door beelden van luxe en macht te tonen, waardoor de verleiding groot wordt om mee te doen. Maar het zijn niet alleen kansarme jongeren die ten prooi vallen. Het zijn ook jongeren die opgroeien in succesvolle ondernemersfamilies, jongeren die naar het vwo gaan en jongeren die zich intensief om hen bekommeren.
Jongeren zoeken bevestiging en sociale erkenning, en een criminele opdracht kan hen het gevoel geven dat ze erbij horen of dat ze respect verdienen. Dit tijdelijke gevoel van status kan voldoende zijn om grenzen te laten vervagen. Of trauma’s en schulden maken hen kwetsbaar bij de verkeerde groep mensen.
Ook onderschatten veel jongeren de risico’s. Wie jong en naïef is, realiseert zich vaak niet wat de juridische en emotionele gevolgen zijn, zelfs als de klus maar een paar honderd euro oplevert. De gedachte dat het “toch wel goed zal gaan” overheerst. In het geval van Mike F. (casus 4) wordt naïviteit ook pijnlijk duidelijk, na de schietpartij werd hij aan zijn lot overgelaten. De auto die hem bracht naar de klus was nergens meer te bekennen.
Ten slotte maken platforms als Snapchat de drempel laag. Ze lijken onschuldig, maar bieden criminelen een snelle en relatief veilige manier om contact te leggen met jongeren. De anonimiteit en snelheid van de communicatie zorgen ervoor dat ronselaars gemakkelijk voet aan de grond krijgen.
Wat kunnen we doen?
Deze ontwikkelingen zijn niet hypothetisch of ver-van-mijn-bed. Ze tonen een harde realiteit waarin sociale media evolueert tot wapen voor criminelen, een wapen dat zich richt op jonge, kwetsbare gebruikers. Het is aan ons als maatschappij (ouders, scholen, beleidsmakers, platforms) om preventie, bewustwording én interventie serieus te nemen. Het gaat niet alleen om straffen, maar vooral om het tijdig weerbaar maken van jongeren.
Voorlichting op Scholen geeft voorlichtingen over dit soort onderwerpen zoals groepsdruk, criminaliteit of social media. Samen bespreken we bijvoorbeeld hoe sociale media werken, wat voor een invloed groepsdruk kan hebben en welke gevolgen het dragen van een wapen bijvoorbeeld heeft. Door echt in gesprek te gaan met de jongeren zelf en hen zelf aan het woord te laten zorgen we voor voldoende draagkracht.